BELICHTINGSTIJD

Droom uit mijn kinderjaren

2012-01-14T20:55:00.001+01:00


aquarel

Ik weet nu wat ik wil: bij het Nationaal Ballet.Een prima donna worden net als Anna Pavlova en kunnen mijn ouders de opleiding niet betalen, dan kan ik nog als slangenmeisje bij het variété en alle kermissen afreizen. Iedere dag oefen ik de spagaat. Zak afwisselend met mijn rechterbeen voor, mijn linkerbeen achter en omgekeerd tot in de uiterste spreidstand waar mijn kruis de grond aanraakt. Dan veer ik een paar keer op en neer, rek de spieren van mijn dijbenen op en laat ik me tot slot stervend als een zwaan met mijn handen boven mijn hoofd plat naar voren vallen.
‘Pas maar op dat je niet uitscheurt,’ zegt mijn vader als hij me zo bezig ziet. Ik studeer de danspasjes in die ik van de slangenmeisjes op de kermis heb afgekeken. Oefen de evenwichtskunst op de lat waarover moeder de kleden hangt en loop met wijd gespreide armen over de rand van de half verrotte schutting die de grens vormt tussen onze werf en die van de buren. Na de vakantie, onderweg naar school,leg ik hele afstanden af in radslag en toon trots aan Hannie en Trees hoe ik in een vloeiende beweging van handstandoverslag op mijn voeten en weer rechtop kan komen.

Uit Kala Kala: de vogel die vliegt

Steeds als mijn leven in een nieuwe fase raakt, een tijd waarvoor ik nog geen woorden kan vinden, keer ik terug naar potlood, papier, naar verf.

Strandwandeling

2012-01-03T01:00:00.002+01:00

Het was 2005. Het was herfst en ik wilde graag even weg. Er alleen op uittrekken. Niet afhankelijk zijn van de beschikbaarheid van een vriend, vriendin of een goede kennis. Mijn eigen gezelschap was goed genoeg. Ik koos voor het Zeehuis in Bergen aan Zee. In mijn bagage wat kwasten. Wat tubes verf. De zee vangen in een aquarel wilde ik al zo lang.

Ik maakte lange wandelingen langs de kust. Liep van Egmond aan Zee weer terug naar het Zeehuis. Overspoeld door herinneringen fotografeerde ik plaatsen waar ik met mijn kinderen was gegaan. Sjokkend langs de vloedlijn. Trekkend aan de wandelwagen. Zonnebrandcreme smeren op met snot en zand bedekte gezichtjes. Voetjes schoonvegen. Schoentjes leegkloppen en dan een ijsje of patatjes eten met een glunderend oog.

Het was in de tijd dat ik kamperen met twee kleine kinderen te ingewikkeld vond. Een aantal jaren bracht ik met hen hier de zomervakantie door. Koos voor het gemak van een kamer met bedden en een goed uitgeruste keuken waar ik zelf de maaltijden kon bereiden. Trok de duinen in. Schilderde het Zeehuis terwijl de jongste aan mijn voeten in slaap viel en ik heel snel een schets van hem maakte.

Bijschrift toevoegen

In het Zeehuis en aan het strand van Bergen aan Zee ben ik nooit alleen.

2012

2011-12-30T01:41:00.000+01:00

     Ook in de herfst is het leven de moeite waard!

     mijn beste wensen
   Sagita

Stille nacht.Heilige nacht.

2011-12-23T12:08:00.000+01:00

De verse sneeuw knerptzacht onder onze voeten. Af en toe stapt uit de schaduw van eenboerderij een zwart silhouet dat zich geruisloos bij ons voegt. Metzijn warme knuistje in de holte van mijn hand loop ik met mijnzoontje op de provinciale weg die naar de dorpskern voert. Steedseven, bij het passeren van een lantaarnpaal, zie ik in het licht zijnslaperig bleek gezicht en het ijle ademwolkje dat in flarden langszijn haren strijkt.
'Is't nog ver Mamma?'
'Nogeen kwartiertje, eerst komen we bij een bocht en dan wat verder bijeen brug. Als we daar over zijn en er meer huizen staan, dan zijn weer bijna.'
Ikheb de stad, waar ik nu al weer vele jaren woon, voor een paar dagenachter me gelaten en ben teruggekeerd naar mijn geboortedorp. Hierstaat de kerk waar ik als kind leerde geloven. Langs deze weg ben ikzo vaak gegaan. Samen met mijn ouders, mijn broertjes en mijn zusje.Zeven jaar, even oud als mijn zoontje nu, mocht ik voor het eerst meenaar de nachtmis.

Drie uur in de morgen stommelt moeder de trap op engaat van bed naar bed: 'Wakker worden, hier zijn je kleren,' haalt zeons midden uit onze slaap. Mijn ogen nog half dicht, kleed ik me aan.Het hele huis ruikt naar het krentenbrood, dat vader zelf heeftgebakken. Beneden in de kamer wacht de tafel, gedekt met moedersmooiste servies en allerlei lekkers; witte puntjes, boterschaapjes,gestampte muisjes en zelfs een schaaltje jam, op onze terugkomst.Mijn ouders hebben, terwijl wij sliepen, het hele huis versierd.Boven de deuren geuren verse takken hulst met rode besjes. Dekerststal is van zolder gehaald en uitgestald op het dressoir. Mariaen Jozef liggen geknield achter een lege kribbe te wachten op hunkind en van verre, helemaal op de hoek van het dressoir, staan dedrie koningen met in hun handen de geschenken; wierook, mirre engoud. Ik pak van mijn bord de zakdoek met daarop vijf centen en stopze in mijn jaszak. Eenmaal buiten, op weg naar de kerk, zoek ik deheldere hemel af: Waar is de ster die mij de weg zal wijzen? En ikspits mijn oren: Hoor ik niet heel in de verte engelen zingen? Ofzijn het de klanken van hun hemelse cymbalen?

In de kerkaangekomen zie ik als eerst, vlak voor het altaar, de groteadventskrans hangen met vier aangestoken kaarsen. 'Er is een roosontsprongen, in 't midden van de nacht,' speelt de organist als ikaan de hand van moeder over het rood betegelde middenpad naar vorenloop. Even later sta ik met haar voor het Sint Jozef altaar. Hoeveelgeneraties dorpsgenoten voor mij, hebben hier de oude kerststalbewonderd? Ik kijk mijn ogen uit naar de jonge herder met zijn fluit.Op zijn schouders draagt hij een mollig lammetje. De stokoude herdermet zijn staf. De schapen, een hond, os, ezel. Mijn mond valt openbij het zien van de engel, helemaal vooraan. De engel knielt op éénknie in zijn hemelsblauw kleed dat in plooien om hem heen valt. Uitde zachte ronding van zijn schouderbladen ontspruiten tweedichtgevouwen vleugels die reiken tot aan de grond. In zijn handendraagt hij een offerblok met een gleuf. Daarin mogen wij, om beurten,een muntje werpen. Nadat mijn cent gevallen is kijk ik in spanningnaar het hoofd van de engel. Naar het serene gelaat, omlijst metblonde krullen, met in het midden de volle mond. Zou hij het ook voormij doen? Gelukkig! Sierlijk buigt de engel zijn hoofd naar benedenen fluistert de in goud gedrukte woorden: 'Deo Gratias.'

Twintig jaar later, het is weer kerstnacht, loop iksamen met mijn vriend in het donker op de provinciale weg die naar dekerk voert. Ik huiver, ben nauwelijks de schok te boven. Op deze weg,vlak voor de bocht, is mijn broer Jaap bij een auto-ongeval betrokkengeraakt. Zijn laatste adem sloeg in fijne druppeltjes neer op hetglas van een bril, die een hulpvaardige voorbijganger voor zijn mondheeft gehouden.
Ik kijk weer om me heen. Er ligt geen sneeuw,maar de nacht is helder. Ik zoek niet naar de ster, die mij de wegkan wijzen. Luister niet of ik muziek kan horen van cymbalen. Het ismeer uit gewoonte dat ik mijn blik laat dwalen langs de hemel bovenmij als ik , plotseling hoog in de lucht, een engel zie overvliegen.Hij wiekt met grote slagen door de ruimte. Zijn wit gewaad hangt naarbeneden af en laat zijn blote voeten vrij. Hij draait zijn hoofd inmijn richting, wuift en lacht naar mij. Dan herken ik hem. Jaapvliegt daar hoog tegen het donker van de hemel en tussen de sterrenboven mijn hoofd met een brede grijns.
'Maak je over mij geenzorgen,' antwoordde hij steevast, als mijn ouders zijn toekomst tersprake brachten.

'Kijk, daar komen de huizen al!' Zeg ik tegenmijn zoontje. We zijn voorbij de bocht en over de brug. Dekerkklokken luiden feestelijk als ik even later met hem de kerkinloop. Ik neem hem aan mijn hand, loop over het middenpad naar vorenen zie in de adventskrans alle vier de kaarsen branden. De zachteklanken van het orgel klimmen langs de muren omhoog. Aan het eindesla ik rechtsaf naar het Sint Jozef altaar. Strak gespannen kijk iknaar mijn kind als we de kerststal naderen. Naar zijn sereen gezicht.In zijn hand houdt hij een muntje.

Hiep hiep er wordt er ééntje jarig! (slot)

2011-12-14T16:20:00.000+01:00

In het einde van deel 3 vertrok Aram net 15 jaar oud met zijn vrienden naar een houseparty in Zaandam.

Opgewonden kwam Aram de andere dag terug naar huis. Helemaal te gek! Wat een feest! In de organisatie hadden wel een paar weeffoutjes gezeten, de bus had niet gereden en bij de garderobe was het een bende geweest. Uiteindelijk had hij maar een bomberjack aangetrokken.
Opgelucht dat hij gezond weer thuis was, maakte ik me kwaad over de afgesloten kranen. Dat de jeugdgezondheidszorg daar niet op lette. Twintigduizend jonge mensen hakkend naar hun kookpunt en geen druppel water op de wc's! Op maandagavond kon ik het feest zelf zien, TMF deed verslag, een uitzinnige menigte. Allemaal tegelijk uit hun dak. Het Woodstock van de jaren negentig. Telkens dacht ik Aram te zien, maar dichterbij de camera gekomen bleek het een ander zeehondje te zijn.
Aram zelf vulde vakken bij Nederlands grootste kruidenier. Centjes verdienen voor zijn volgende feest. Hij stond al met één been buiten op straat toen hij riep: 'Mam, neem je het even voor me op!

En dat heb ik gedaan, het voor hem opnemen toen familie, vrienden en kennissen hun vragen gingen stellen:'Gaat dat wel goed met die jongen?' De discussies laaiden hoog op. Fel verdedigde ik mijn kind. Hoe durfden ze het te veronderstellen? Aram een fascist? Aram begreep er helemaal niets van:'Mam! Alleen om hoe ik er uit zie! Ik woon toch in een vrij land!'
Reisde hij naar party's in Groningen, Zwolle en zelfs naar Gent, nadat hij een paar maal van zijn fiets af was getrokken en aan het geweld nauwelijks ontkomen, vermeed hij de oude wijken in zijn eigen stad. Ruimte en vrijheid, ondervond Aram, waren niet onbeperkt. Het mes dat een meisje op een houseparty onverhoeds in zijn dijbeen plantte, deed de rest. In een klap was hij zijn gevoel van veiligheid kwijt.
Ik was woest. Hoeveel energie? Hoeveel slapeloze nachten had het mij gekost om Aram geborgenheid te geven? Die stomme trut bracht het met één messteek om zeep. Ik rustte niet voor ik die meid voor de rechter had gesleept. Aram wilde niet mee: 'Mam, zulke enge lui!' Dus ging ik alleen. Geen vader, geen moeder in de rechtszaal aanwezig om de snotterende verdachte te ondersteunen. Alleen een oom, die haar als kind ooit 's avonds laat op zijn stoep had gevonden, deed een goed woordje voor haar. Mijn boosheid verdampte. Hoe kon ik spijt en begrip verwachten van iemand die zelf nooit had ervaren wat veiligheid, wat geborgenheid was?
Vanaf zijn zestiende verjaardag liet Aram zijn haar weer groeien. Hij droeg weer gewoon een spijkerbroek en trok de zwarte flyers bij hem van het behang. Samen hebben we zijn kamer in lichte warme kleuren geschilderd.

Ik haast me naar de keuken. Ik heb nog veel te doen; een appel- en een kwarktaart bakken en sinds een paar jaar staat er ook een chocoladecake op de traktatielijst.Aram geef ik dit jaar maar geld voor zijn verjaardag.
'Mam, heb je schone lakens voor mij?' vraagt Aram de dag voor zijn verjaardag.
Ik zie met stijgende verbazing hoe hij de stofzuiger uit de werkkast sleurt. Hij is net uit school thuis gekomen, heeft zich niet eens een kop thee gegund.
'Ja, hoezo! Ik heb je bed toch pas nog verschoond.'
'Roos komt vannacht bij me slapen.'
'Oh!' Aram vraagt niet; 'mam is het goed als...'. Nee, Roos, een klasgenootje en sinds een paar maanden zijn vriendin komt bij hem slapen. Hij wordt immers jarig. Ja haar ouders weten ervan en hebben geen bezwaar. Het eenpersoonsbed is ook breed genoeg. De rest van de vragen: zou ze de pil gebruiken? Wat als er iets mis gaat met een condoom? slik ik in. Het zijn nog kinderen... Ik wil niet denken aan de nacht. Wel aan de morgen. Aan een heerlijk verjaardagsontbijt met warme broodjes, croissantjes en een glaasje sinaasappelsap.

's Avonds drinken Roos en Aram een kopje thee bij mij in de huiskamer. Roos in pyjama op de bank. Aram dicht naast haar met zijn armen om haar heengeslagen. Twee zwaar behaarde benen steken onder zijn badjas uit.


©Sagita

Hier vindt u deel 1

'Hiep,hiep er wordt ééntje jarig!'
verscheen eerder in de
verhalenbundel "Zwanenzang"
uitgegeven door Boekenplan.

Hiep, hiep er wordt er ééntje jarig! (3)

2011-12-09T18:04:00.001+01:00

Ik leg de stapelT-shirts bovenop de zwarte, kunstlederen hoes met daarin eenkapperstondeuse plus toebehoren. Een verjaardagscadeau, van mij aanAram. Vijftien jaar was hij geworden en het hele huis rook naartestosteron. De deuren werden zo hard dichtgeslagen dat de woningbouwer aan te pas moest komen.

'Die deuren hebben nooit goed in dehengsels gehangen, verdedigde ik Aram. 'Het is een constructiefout. Udenkt toch niet dat ik het goed vind dat mijn kinderen hier met dedeuren slaan!'

Een paar maanden vante voren was hij er over begonnen: 'Mam, weet je wat ik voor mijnverjaardag wil?' Een tondeuse dus.

Voorzichtig had ikmijn bedenkingen geuit: 'Zonde van je mooie haar, opa was op zijnzesentwintigste al helemaal kaal en zet je jezelf niet in een hoekwaar je niet hoort.' Aram wuifde ze allemaal weg. Ik moest tochbegrijpen dat hij een echte Gabber wilde zijn. Hij hield van demuziek en zou naar houseparty's gaan. Daar kon je geen haargebruiken. Veel te warm!

Wat was eigenlijkhet verschil met mijn generatie, vroeg ik mezelf af? Langharig enwerkschuw tuig, daar waren de babyboomers voor uitgemaakt. Na eenpaar jaar wennen maakte niemand zich meer druk. Zelfs niet overdienstplichtigen met een paardenstaart.

Negenenvijftiggulden moest de tondeuse kosten, inclusief vier opzetkammen, schaar,kam en kappersmantel.

'Een prima ding voordie prijs,' zei de verkoper.

Precies twee keerniet-knippen door de kapper rekende ik vlug uit.

Een week na zijnverjaardag moest het gebeuren.

'Mam, wil je me evenhelpen?'

Eén voor éénvielen zijn dikke, donkere lokken op de grond en op mijn schoenen. Deafwerking verzorgde hij zelf met zijn tondeuse. Na het bad, om allekriebelhaartjes weg te spoelen, keerde hij terug in de kamer, waar iknog bezig was met het opvegen van zijn haar. Verrast zag ik zijngezicht. Zijn vochtig glanzende ogen. Ze leken groter nu met alleende dikke zwarte wenkbrauwen erboven. 'Oh Aram, je lijkt op eenzeehondje!'

Met mijn hand streekik over zijn hoofd. Zijn huid voelde wonderlijk zacht. Ik dacht terugaan de tijd dat ik hem op mijn borst in de draagzak droeg. Mijn jaseromheen geknoopt om hem te beschermen. Vinnig keek hij over dekraag. Mensen bogen zich over ons heen. Legden hun hand op zijn bolletje.

Samen met zijnvrienden vertrok hij naar Zaandam. 'Veel plezier en zorg goed voorjezelf,' riep ik hem na. Hij had moeten beloven geen pillen teslikken. 'Die heb jij helemaal niet nodig. Neem maar een aspirientjedan ga je ook als een speer en mocht je toch moe worden dan rust jegewoon even uit.'

naar deel 4 (slot)

'Hiep,hiep er wordtééntje jarig!'
verscheen eerder in de
verhalenbundel "Zwanenzang"
uitgegeven door Boekenplan.

Hiep, hiep er wordt er ééntje jarig! (2)

2011-12-05T01:37:00.001+01:00

©Sagita Gravingen bij het ochtendgloren

Overmorgen wordt Aramzeventien jaar. In zijn kast zoek ik naar een plekje voor de stapelschone T-shirts. De bovenste plank kan ik vergeten; scheergel, acnélotion, deo for men, eau de toilette, glijden vluchtig door mijnhanden heen. Wattenschijfjes slingeren er los tussendoor, evenals decondooms die uit de verpakking zijn geraakt. Hij koopt ze nu zelf.Vierentwintig stuks lees ik op het doosje.

Nog nooit had ik condoomsgekocht. Ik had me als puber teveel gegeneerd voor de pakkenmaandverband die ik bij de kassa af moest rekenen. De zomervakantiestond voor de deur. Aram was dertien en hij wilde niet meer met mijen zijn zes jaar jongere broertje David mee naar hetnaturistenterrein. Ja hoor, hij zou gek zijn! Zeker een beetje inzijn blote kont rond gaan lopen! Nee, dan hadden we toch echt deverkeerde voor.

Gravingen, waar ik hem nogin mijn buik had rondgedragen. Waar hij peuterde en kleuterde. Waarwe kampeerden. Zelfs de naam mocht niet meer hardop uitgesprokenworden. Met pijn in mijn hart kocht ik voor hem een abonnement voorhet zwembad.

Aram werd een man. Op mijnvraag hoe het er mee stond antwoordde hij: 'Dat gaat jou niks aan.'Op eerdere vragen van mij in die richting had hij met een twinkelingin zijn bruine ogen geschertst: 'Nee, hoor mam. Wat denk je eigenlijkwel?'

Nu gooide hij de deur botvoor mij dicht: 'Dag Mam, bemoei je maar met je eigen zaken!'

Dat was gemakkelijkgezegd, maar wat waren mijn zaken en wat waren de zaken van eenjongen van dertien? Met een week zouden we afreizen naar de Vogezen.Veertien dagen kamperen met andere ouders en veel pubermeisjes.

Het huis aan huisblad vielnet op tijd in de brievenbus. Een reclame van het Kruidvat; 'twaalfcondooms voor tien gulden' spatte van de voorpagina. De volgende dagstond ik met David, die niet thuis had willen blijven, naast me voorde toonbank van een filiaal.

'Ik wil condooms.' Mijnstem klonk stevig.

'Welke wilt u hebben?'vroeg de verkoopster. Kennelijk een routine vraag.

'Ik weet niet, wat uallemaal in de aanbieding heeft.' Mijn stem klonk minder vast.

'Dit is de eerste keer datik condooms koop,' biechtte ik ruiterlijk op.

David, die het gesprek metontzetting had gevolgd, rukte aan mijn arm. 'Mam! Mam! Wat moet jijnu met condooms?'

'Ze zijn niet voor mij,maar voor je broer. Als jij groot bent zal ik ze ook voor jou kopen,'suste ik hem. ' Het is voor mijn oudste zoon,' lichtte ik deverkoopster nu ook in. Het meisje nam me mee naar de hoek van detoonbank, naar een rekje gevuld met platte, vierkante doosjes inverschillende kleuren.

Condooms bleken tevariéren in de maten medium, large en extra large, in kleur en indikte, al of niet met toevoeging van zaaddodende en/of virusdodendevloeistof. Kosten: achttien gulden voor een verpakking met twaalfcondooms zonder iets extra's. Ik twijfelde. Wat moest een jongen vandertien jaar met zoveel condooms? Voor hij aan de laatste toe zouzijn was het rubber misschien verteerd! Gelukkig bleken er ookverpakkingen van drie stuks te bestaan. Die pasten meer bij mijndoelstelling; uit voorzorg.

We kwamen thuis met tweeverpakkingen van drie condooms, gedrenkt in zaaddodende envirusdodende vloeistof. Ik brak mijn hoofd over hoe ik Aram decondooms op een tactische manier kon overhandigen. David hielp me uitde brand. De voordeur amper gesloten riep hij: 'Aram! Mama heeftcondooms voor je gekocht!'

'Voor de vakantie,'lichtte ik verlegen toe. 'Je kunt niet weten en je bent al een man.'Zijn gezicht verhelderde; hij wilde graag een man zijn. Waardig namhij de verpakking aan.

'Het is wel een durebusiness,' kon ik niet nalaten te zeggen. 'Zes gulden dertig, driecondooms. Ruim twee gulden voor een wip.'

'Toch goedkoper dan naarde hoeren,' antwoordde hij.

Even later passeerde ik deopenstaande deur van zijn kamer. Hij zat op zijn bed en wurmde metzijn korte, dikke vingers een condoom in een vakje van zijnportemonnee. Hoe lang was het nou helemaal geleden, vroeg ik mezelfaf, dat hij met een zorgelijke blik gezegd had: 'Mam, ik ga nooitvrijen hoor, als ik groot ben.'

'O nee, waarom niet?'

Hij had een vies gezichtgetrokken en geantwoord: 'Daar krijg je aids van.'

naar deel 3

'Hiep,hiep er wordtééntje jarig!'
verscheen eerder in de
verhalenbundel "Zwanenzang"
uitgegeven door Boekenplan.

Hiep, hiep er wordt er eentje jarig! (1)

2011-12-03T22:33:00.001+01:00

Een week van tevorenbeginnen mijn dagelijkse speurtochten door het huis. Achterkamerdeuren, in hoeken, onder bedden en op stoelen, overal vind ikvuile sokken, onderbroeken, T-shirts, truien en spijkerbroeken.Witte, bonte en fijne kledingstukken rommelen rond in de wasmachine,moeten gedroogd en gestreken worden. De vloer wordt met was gedweild,de koelkast gesopt en de ramen gezeemd. Tussendoor maak ik lijstjesmet boodschappen, stap keer op keer op mijn fiets en kom zo'nanderhalf uur later zwaar beladen weer terug. Hiep, hiep erwordt er ééntje jarig!

Iederverjaardagsfeest is voor mij een testcase waar vrienden, familie ende oppervlakkige aanhang van de kinderen met eigen ogen komen kijkenof het wel verantwoord is: zo'n moeder alleen met twee kinderen.Komen die schapen niets te kort?

Hoe vaak is deafgelopen jaren aan mij de vraag gesteld of mijn kinderen, Aram enDavid, geen vader missen?
Pfff...! Alleen degedachte wind me al op. Missen! Waar waren die vaders toen mijnbiologische klok keihard begon te tikken? Geen man in mijnvriendenkring die het vaderschap ambieerde. Met hoeveel van hen hebik het bed gedeeld? Wel vrijen! Neuken! Niet één durfde met mij ditavontuur te beginnen. Kinderen pasten niet in hun leven of de wereldwas al overvol. Gezwam! Gewoon te schijterig omverantwoordelijkheid te nemen en bang dat hun veilige wereldjeoverhoop zou gaan. Een spermabank heeft mijn kinderwens vervuld.Vanaf het moment dat ik voor het eerst zwanger was, heb ik mezelfbeloofd, dat niet één man nog ooit tussen mij de kinderen zoukomen.

Op Arams eersteverjaardag stonden om twee uur 's nachts de taarten nog in de oven.Intussen zwoegde ik bovenop een stellage van eetkamerstoel pluskinderstoeltje met spelden in mijn mond en handen om de slingers aanhet behang vast te prikken. Steeds als een kant vast zat en ik destellage naar de tegenoverliggende hoek van de kamer had versleept,kwam de versiering weer naar beneden. Liggend op het vloerkleed bliesik om half vier 's morgens tot slot de ballonnen op. Het huis geurdenaar appeltaart en amandelen toen Aram om zes uur wakker werd.Verrukt wees hij naar de ballonnen, klapte in zijn handen en riep:'Dootjes, dootjes.'
Familie en vriendenvierden massaal zijn eerste verjaardag mee. Ik holde heen en weer metlekkere hapjes en drankjes. Aram verhuisde van schoot naar schoot enwerd door iedereen geknuffeld. Op wankele beentjes stapte hij rond enkeek verbaasd naar de kinderen, die zich op zijn speelgoed stortten.

Eindelijk om zevenuur 's avonds vertrok de laatste gast. Aram zag spierwit. Ik legde hemin bed. Terug in de huiskamer keek ik verdwaasd om me heen; overalvuil vaatwerk, geen stukje speelgoed meer op zijn plaats. Plotselinghoorde ik Aram krijsen op een manier dat ik er van schrok. Ik rendezijn kamer binnen, juist op het moment dat ik hem zijn bed uit tilde,begon hij over te geven. Aram gilde nog harder; hij raakte totaalover zijn toeren van het braaksel dat in een grote boog zijn mond uitvloog.

Aram in mijn armen.Zijn armpjes om mijn nek. Zo hebben we samen nog lang in de grotestoel gezeten.

naar deel 2.

'Hiep,hiep er wordtééntje jarig!' verscheen eerder
in de verhalenbundel "Zwanenzang"
uitgegeven door Boekenplan in 2002.

Als ik groot ben word ik een moeder

2011-11-08T02:08:00.000+01:00

Augustus 1981 Foto: Gulika Postema

'Waaromwil je een kind?'

Mijnhuisarts kijkt mij van achter zijn bureau met vragende ogen aan. Ikben naar zijn spreekuur gekomen om me in te laten enten tegende rodehond. Ongeveer twee maanden daarvoor heb ik hem ook bezocht.Mijn menstruatie is onregelmatig, pijnlijk en overvloedig.Ik kom thuis met drie strippen anti-conceptiepillen, langzaam breekt het besef door dat ik niet onvruchtbaar gemaakt wil worden Integendeel ik wil een kind. De strippen blijven onaangeroerd in de koelkast liggen.

Zijnvraag brengt me met een sprongetje terug op het schoolplein uit mijn kinderjaren.

'Inspin de bocht gaat in, uit spuit de bocht gaat uit', klinken dekinderstemmem over het schoolplein.

ZusterDon Bosco trekt me dicht tegen zich aan en vraagt met vleiendestem: ' En jij Sagita wat wil jij worden als je groot bent?'

Ikruk me los uit de donkerte van het zwarte habijt. Weg van destoffig ruikende boezem en spring midden in de bocht van het touw datdoor twee kinderen wordt rondgedraaid.

Alsik de bocht weer uit spring kijk ik de non uitdagend aan: 'Ikwil geen zuster worden,' zeg ik met schelle stem. 'Als ik groot benword ik een moeder.'

'Ikwil moeder worden,' antwoord ik mijn huisarts. .

'Datis geen reden,' zegt hij zacht. 'Dat willen alle vrouwen.'

Vandaag is het dertig jaar geleden dat ik moeder ben geworden.

Het monster met negen koppen

2011-10-10T03:06:00.000+02:00

We leven oktober 2011 en het is alweer een jaar geleden dat ik het stoute plan opvatte om zelf die paar rotte planken in mijn tuinhuis te vervangen.

Mijn tuinhuis begintsteeds meer te lijken op de slang Hydra van Lerna uit de Grieksemythologie. Het monster dat Hercules moest verslaan als één vantwaalf werken om goed te maken, dat hij in een vlaag van waanzinzijn vrouw en kinderen vermoordde. De moeilijkheidsgraad zat daar indat voor iedere kop die Hercules van het beest afhakte er twee terugkwamen.

Ik heb geen herinneringenaan vorige levens, maar wellicht heb ik toch ooit iets misdaan watik moet goedmaken bij het renoveren van mijn idylle, want iedere keerals ik denk dat ik een klus heb geklaard komen er minstens twee bij.

Zoals de foto's laten zien is het binnen best aardig

opgeknapt vergeleken

met een half jaar geleden.

Alleen er was ook nog eenzijwand buiten in een niet al te goede staat. Op het moment dat ikhet plan opvatte dat ik best zelf die paar planken kon vervangen zaghet er nog aardig uit. Maar in de hitte van het voorjaar ontstondener enorme kieren tussen de planken en de natte zomer deed de rest. Zorot als een mispel zou mijn vader zeggen. Dus door en door verrotzoals de vrucht van de mispelaar die men net iets te lang heeft latenliggen voor het consumeren.

Gelukkig brak tweede helftseptember toch nog even de zomer aan. Eenmaal A gezegd kan men de Bniet weigeren. Met het optimistische idee dat het mooie weer zekerzes weken zou aanhouden sloopte ik snel de wand er af! Bestelde houtbij de Gamma en terwijl ik op de bezorging wachtte zaagde ik ingedachten de planken op maat. Schuurde, beitste een schroefde allesweer op zijn plaats. Laat de kou en winter maar komen! Tegen die tijdzou ik heerlijk in mijn verwarmde tuinhuis met kaarslicht nieuweverhalen bij elkaar zitten te dromen.

Zo is het niet gegaan. Hetmooie weer bleef bij een echt Ouwewijvenzomer en ik heb mijn tuinhuismet een oranje zeil afgedekt, waardoor het nu met een beetjeverbeelding op een kerststal lijk. Behalve de buitenwand hebik ook een groot gedeelte van de oude middenhut moeten verwijderen.

Bedekt en aangevreten door alles wat je maar in een insectenboek tegen kan komen was het not done

om dat te laten zitten.

Flinkaangetast kwam ook het oorspronkelijke kozijn achter de betimmering vandaan. Een paar spijkers eruit en voila het raam functioneerde weer naar waar het voor diende.

Het lijkt me zo heerlijkeen raam in mijn tuinhuis dat ik naar wens kan opendoen of sluiten,maar hoe krijg ik het weer in een fatsoenlijke staat? Een probleemwaarvoor een vorige eigenaar zich kennelijk ook gesteld zag, maar jammerlijk genoeg voor de simpele oplossing koos.

Ik heb nog een paarklusbedrijven gebeld en gemaild maar tot nu toe geen antwoord op mijnhulpvraag gekregen. Het hout is gebracht en wacht op verwerking.Intussen ben ik weer aan de slag gegaan met STOP ROT en denk na:
Hoemoeilijk zal het zijn om zelf een goed functionerend raam te maken?

Als moeder jarig is, valt er heel wat te vieren!

2011-09-12T02:27:00.004+02:00


Hier ben ik nog WIJ

Een oude schoolfoto uit de erfenis van moeder. Met behulp van photoshop heb ik drie grote krassen weggewerkt.Ik kan me er weinig van herinneren dat de foto gemaakt is. Er is alleen een vaag gevoel van wachtten op mijn broer die nog op de bewaarschool zat. Hij is vijftien maanden jonger en ik zal dus een leerling van de eerste klas lagere school zijn geweest.

Interessant van het inscannen van oude foto's is, dat je op de computer veel meer waarneemt dan je ooit op zo'n foto gezien hebt. Mij viel vooral de grote boekenkast achter ons op, met rechts de rij keurig gekafte en van etiketten voorziene boeken. Klik op de foto en kijk! Volgens mij zijn de etiketten in handschrift voorzien van titel en een nummer. En gek genoeg herinner ik me ook weer de in rood en groen geruite linten, die moeder om mijn vlechten strikte, nadat zij ze eerst over de pijp van de kachel had glad gestreken.

De foto is mij vooral dierbaar, omdat er geen foto's meer zijn waarop ik jonger sta afgebeeld. Ooit waren ze wel in ons huis. Zo herinner ik me een foto van moeder samen met mij. Ik ben elf maanden oud en zit op haar arm. Jammer genoeg gaf mijn moeder - bij gebrek aan Tik Tak en Sesamstraat - haar kinderen af en toe de doos met foto's om ze even zoet te houden. Tja ... ze had die foto's natuurlijk net zo goed direct aan een versnipperaar kunnen voeren. Gelukkig heeft deze foto de beeldenstorm overleefd. Ik heb hem opgeknapt en wil hem gebruiken voor de uitnodiging die ik maak ter gelegenheid van mijn 70ste verjaardag komende week. Het is inmiddels ook tien jaar geleden dat ik met de diagnose borstkanker werd verblijd.

September 2001 lag mijn leven flink overhoop. Een echo onderzoek wat nader bekeken, een paar woorden van heren in witte jassen en mijn perspectief op de toekomst was in een klap weg. Verder dan een jaar durfde ik niet te denken. Terwijl ik wachtte op verdere onderzoeksuitslagen, bereidde ik mijn 60ste verjaardag voor en gezien de situatie had ik mij voorgenomen om de bloemetjes maar eens flink buiten te zetten. En dan midden in al die onzekerheid breekt nine-eleven aan. De dag waarop één grote stille schreeuw een gapend gat slaat in de Westerse beschaving.

Het was tegen vieren in de middag. Harry Stroeken bracht mij het manuscript van KALA KALA terug. Ik had gevraagd of hij het wilde lezen. Nu weet ik niet eens meer wat hij er van vond. Wat stelt een manuscript, een bundeltje papier voor, als op datzelfde moment hele kantoren worden leeggeblazen. Het in New York A-viertjes sneeuwt samen met menselijke silhouetten!

'Maar we moeten verder,' zeggen mensen als ze een geliefde, een onmisbare hebben verloren. 'We gaan door!'

Ja we gaan door en als het moet tot aan het gaatje! Alleen weet ik niet waarom dat moet? Ik denk dat mensen willen doorgaan. Dat ze willen leven ondanks het gemis! Hun geliefden nog slechts verbeeld op foto's, op een stukje papier!

Ik leef sindsdien door met slechts één borst. Dankbaar omdat ik mijn twee tienerkids uitzag groeien tot flinke mannen. Ja ik heb komend weekend echt wat te vieren!

Nu ben ik IK

Voor de mensen die daar in geïnteresseerd zijn: ik heb een nieuwe blog MIJN BORSTKANKER aangemaakt, waarop die periode in mijn leven in de vorm van emailbrieven beschreven staat.

Een plekje in de hemel

2011-08-24T04:22:00.004+02:00

Zoalsmet veel tegenslagen in het leven, is de oorzaak van de wateroverlast in mijn tuinhuis geenkwestie van of of, maar een van en en. Geen moment is het in mijn hoofd opgekomen dat de bredegapende kier onder aan een ruit, een oorzaak kon zijn vanbinnenvallend regenwater. Integendeel ik had totaal geen haast methet herstellen van het weggerotte kozijn zag de gleuf vooral als eenpovere maar natuurlijke manier van luchtverversing.

Meteen overschot van een door zijn poten gezakte partytent heb ik hetraam afgedekt, waarna de wateroverlast met liters afnam.

Delaatste restjes op de vloer kwamen echt via de kieren en scheurtjesin de stenen rand, zoals Jaap van de bouwcommissie mij verzekerd had.Ik ben dus in de weer gegaan met cementmortel, dit gemixt met een ofander melkachtige vloeistof - waardoor het wateronvriendelijk wordt -tot een klontvrije en smeerbare emulsie.

Halfzittend, half gelegen op de grond, gewapend met twee troffels heb ikhet spul op de stenenopbouwrand gesmeerd en waande me terug in detijd waarin mensen hun eigen lemen hut bouwden. Daar lijkt mijnmetselwerk ook op. Vooral omdat ik op het laatst, moegeworden, hetgewoon met mijn handen erop geboetseerd heb.

Mijntuinhuis! Bijna een jaar ben ik nu bezig om dit kleine optrekje, datplekje voor mezelf, zowat met blote handen op te bouwen.

Ikheb een sterke wil: 'Wat die meid in haar kop heeft, heeft ze niet inhaar kont zitten,' verzuchtte mijn moeder soms. Dat van die kop kanik wel begrijpen, maar wat mijn kont daar mee van doen heeft?

Watzit er in mijn kop dat niet wil opgeven? Niet zegt: 'nu is het welgenoeg stom huis met je rotte planken en lekkende vloer, val maar inelkaar, zoek maar een andere bewoner, ik ben klaar met jou!'

Watheb jij toch met huizen vroeg ooit een therapeut aan mij?

Vankind af aan speelde ik met vriendinnetjes HUISJE. We stapeldenveilingkisten op elkaar. Een oud kleed of deken op de grond met inhet midden een omgekeerde kist. Een jampot gevuld met water enveldbloemen erop en voilà, we hadden een eigen huis. Een ruimte datmijn broers en buurjongens alleen na toestemming mochten betreden.

Eenmaaljong volwassen leerde ik de vrijheid van kamperen kennen. Zo wonderlijkals ik dat vond! Eerst was er alleen nog gras en twintig minuten laterstond daar een katoenen dubbeldakshuisje met alles wat ik nodig hadom te kunnen leven. Mijn plek, mijn levensruimte beschermd door eensterke lange rits. Lag lekker warm in mijn slaapzak en luisterde naar de wind in de bomen, hoorde de roepvan een nachtvogel en werd wakker van het tikken van de regen op hetdoek. Was gelukkig in alleen zijn met eigen gedachten en dromen.

Eeneigen huis, een eigen plek waar ik me af kan schermen voor andere mensen is van levensbelang. Opgegroeid in een gezin met tienkinderen waar iedereen over elkaars grenzen heen denderde. Wonen ineen huis dat te weinig privacy bood. Alleen een paar uur in bed voormijn oudere zus naast me kroop. Waar je geen eigen plek had en huildeomdat de stoel waar je even van was weggelopen alweer door een anderwas bezet. En moeder je leerde dat op deze aarde niets van je zelfis. Zelfs je kont niet! Dat later, als we goed onsbest hadden gedaan, we een plaatsje in de hemel zouden krijgen.

Mijntuinhuis is een noodzaak. Het is een plek waar ik ongestoord mijneigen gedachten kan denken. Een stukje privacy wat ik nodig heb ombij mezelf thuis te komen. Gelukkig heb ik een sterke wil. Ik benecht een doorzetter en repareer nu met veel meten en passen hetweggerotte raamkozijn. En dat plaatsje in de hemel is, als ik er kom, vast al door een ander bezet.

Met de vloer op tafel

2011-07-17T19:58:00.000+02:00

Na de zondvloed afgelopen week, vond ik de rood gebeitste houten vloer drijvend als een vlonder in mijn tuinhuis. Ja daar kan je om huilen, maar positief is wel dat de cementen en met een afdichtingspakket behandelde vloer echt waterdicht is. Alleen mag er vanwege het zwembad effect, geen water naar binnen komen.

Gelukkig werkt het weer mee, want afgelopen vrijdag scheen de zon alsof er geen wolkje aan de lucht was geweest. In een goed uur schroefde ik alle 32 planken weer los en sjouwde ze samen met balken en piepschuim naar buiten.

Zeven badlakens en drie (oude) hoeslakens had ik nodig om het hemelwater - waar ze in Somalië naar smachten - uit mijn hut te verdrijven. Sorry ik heb het water uitgewrongen in mijn grasveld. Ja ik weet: het leven is niet eerlijk en God bestaat niet anders zou hij de watervoorziening echt wel beter verdelen.

Bovenop een ladder heb ik alle zwakke plekken in de dakgoot nagekeken en hier en daar een noodverband van een uit teer bestaande aquaplak aangelegd.

Goed bekeken kon dat niet de oorzaak zijn van de minsten dertig liter water die zich onder mijn dak had verzameld. Dus heb ik Jaap van Ons Buiten erbij gehaald. Jaap is architectonisch deskundig en lid van de bouwcommissie. Volgens hem was het probleem toch echt wel de uit stenen opgebouwde voet waarop mijn tempel rust. De hele mikmak goed reinigen en daarna van een teerlaag voorzien. Ik haalde opgelucht adem, zo'n werkje dicht bij de grond moet voor mij geen probleem zijn. Ik moet zeggen het weer blijft meewerken, want inmiddels heb ik af en toe een flinke bui nodig om de waterdichtheid van mijn tuinhuis uit te testen. De vloer ligt al weer een paar dagen op tafel en ik heb mezelf beloofd dat hij daar niet van af komt voor dat mijn tuinhuis echt helemaal waterproof is!

Zweten, zwoegen en rugpijn

2011-07-07T13:55:00.000+02:00

Tien maanden geleden vatte ik het plan op om de door rot aangetaste vloer in mijn tuinhuis te vervangen en voegde de daad bij het woord.

We leven juli 2011 en voor zover ik het kan overzien zijn nu alle sluiproutes voor het hemelwater afgesloten. Het zijn weliswaar noodverordeningen en binnen afzienbare tijd zal toch ook het dak vernieuwd moeten worden.

Tussendoor heb ik nog een paar malletjes gemaakt en zelfgemaakt cement van voegmortel met wat zand. De steentjes heb ik opgeraapt van mijn grindplekje, ik kan toch niet voor elk wissewasje naar de Gamma.

Mijn vader - de zevende generatie metselaar in zijn familie - zou trots op mij zijn geweest.

Het ziet er echt goed uit en de buitenhoeken van van mijn tuinhuis staan er weer fris en stevig bij!

Na veel passen en meten ben ik nu eindelijk begonnen aan het voorboren en vastschroeven van de vloerdelen. Minstens de helft van de planken heb ik staan beitsen bij een temperatuur van 26 graden en in de volle zon. Een heet karwei waarbij veel inspiratie, voor alles wat ik in dit tuinhuis nog schrijven wil, via transpiratie is afgevloeid. Ja en die grote tegel in de hoek - de plaats waar mijn zibrokachel schokvrij komt te staan - die was voor mij net iets te zwaar!

Help! Er ligt weer water in mijn tuinhuis..

2011-06-15T16:59:00.001+02:00

Nooit wilde ik nog water in mijn tuinhuis zien. En dan - op een morgen nadat het 's nachts eindelijk weer eens flink geregend heeft - vind ik dit tafereel!

Na een flinke speurtocht ontdek ik de zwakke plek in mijn idylle.

Het regenwater sijpelt tussen de binnen- en buitenwand van mijn tuinhuis en is vermoedelijk ook de oorzaak van de rot in het hout. Die wand moet vernieuwd, maar niet nu. Eerst wil ik de binnenboel aan kant. Weer alles op zijn plek. Even uit kunnen rusten en kijken door het raam naar het roodborstje dat wipt van tak tot tak in de rododendron.

Alleen een nieuwe vloer op een laag water dat niet wegzakt, is ook geen goed idee! Dus op naar de Gamma, waar ik me verdiep in alles wat kieren althans tijdelijk dicht. Een soort van EHBO-pakket.

Het kostte me een lange middag. Bovenop de ladder met het pistool waaruit dakreparatiekit tergend langzaam over de rand van de dakgoot kroop en mijn handen en vingers aan elkaar plakten van de zwarte teer. Hoe in godsnaam moest ik die weer schoon krijgen? Ik dacht terug aan een oud familieverhaal. Hoe mijn moeder een toen driejarige broer wel eens met boter had schoongemaakt. Nadat deze op de boerderij naast ons de geit had vastgehouden terwijl een even oud buurjongetje het dier eens flink in de teer had gezet. De buurvrouw had zich later verbaasd afgevraagd waar plotseling die bonte geit vandaan was gekomen. Tot haar zoon het verhaal uit de doeken deed. Een heel pakje boter had mijn moeder nodig om mijn broer weer toonbaar te maken en de geit mocht vanwege het verbrandingsgevaar de hele zomer niet van stal.Gelukkig kreeg ik mijn handen met een flinke scheut terpentine weer helemaal schoon!

Een tuinhuis voor mezelf!

2011-06-01T11:35:00.000+02:00

De opbouw is in volle gang. De wanden gedicht. De beits geeft het hout haar jeugdig uiterlijk terug en terwijl de kwast met lange halen langs het hout strijkt, droom ik van de woorden die ik hier straks, onbereikbaar voor het internet in alle stilte aan papier mag toevertrouwen.

De vrouw die alles zelf doet.

2011-05-08T21:46:00.000+02:00

Op deze moederdag bedenk ik dat zelf doen kennelijk hoog in mijn vaandel staat. Zo koos ik ooit zelf en alleen voor het moederschap en nu restaureer ik dus mijn tuinhuis. Het vordert gestaag.

Gisteren met een afdichtingspasta de vloer, hoeken en randen bewerkt, want water wil ik nooit meer in mijn huisje zien. Ik moet zeggen het ziet er gezellig uit. Alhoewel er nog wel een laagje overheen moet.

Pittig werk en na afloop viel ik bijna flauw, maar toch ...na gedane arbeid was het goed rusten!

Tuinhuisperikelen - 2

2011-05-01T01:23:00.004+02:00

Het was oktober 2010 dat ik vol goede moed de strijd aanging met de verrotting van mijn tuinhuis. U bent het misschien allang vergeten, maar ik liep een lange lange, eerst natte herfst en daarna witte, winter somber samen met Jip langs mijn tuin. Had niet eens zin om door het tuinhek naar binnen te gaan.

Mijn buurman rechts had in een moment van verstandsverbijstering alle plantage uit zijn tuin gerooid. Ook de wintergroene en twee meter hoge taxus heg tussen zijn en mijn tuin moest er aan geloven waarmee mijn schaduw terras en borders en het karakter van mijn tuin op één dag naar de knoppen ging. Het ophogen van zijn tuin met god mag weten hoeveel kub aarde en daarna de zondvloed waren er de oorzaak van dat het water geen andere weg zag dan zich over mijn tuinpad richting tuinhuis te begeven.

Gelukkig lag de nieuwe vloer nog op tafel.Nu het voorjaar zich zo hartverwarmend gemeld heeft, ben ik weer aan de slag gegaan. Een depressie is waarschijnlijk niets meer dan ingehouden energie. Je handen in je zakken omdat je moet wachten totdat het grondwater genoeg gezakt is in plaats van dat je ze uit de mouwen kan steken.

Ik heb alle rotte stukken onder aan de palen gerestaureerd met hard hout en rotvulling. Het is echt kei en kei hard geworden. Gaten gedicht, de binnenwand helemaal in de bruinoleum gezet en gisteren er zelf een soort van cementen vloertje in gelegd.

Beton – 27 zakken van 20 kilo vanaf de gamma vervoeren – heb ik maar van afgezien.

Buiten in mijn tuin is het een feest. De Azalea Mollis weer in bloei.

De blauwe regen die als een waterval uit de jeneverbes te voorschijn komt. De clematis en de sering , misschien mede door de kaalslag bij de buren voor het eerst in bloei is?

De fiets van mijn vader.

2011-04-05T16:48:00.000+02:00

In een groot gezin als waarin ik opgegroeid ben heeft ieder kind zijn eigen specifieke herinneringen. In dit verhaal vertelt mijn broer Aad 'Naadje' over zijn relatie met vader en plakt daar een bijzondere herinnering aan vast. Jammer genoeg hebben we in het familie archief geen foto van mijn vader met fiets kunnen vinden, maar onderstaande foto is toch ook een mooi plaatje.

Deze foto is ook te bewonderen op een blog van Daan Kolthof Nieuw Zeeland.

De fiets van mijn vader was een degelijke fiets. Zoals ik hem voor mij zie was hij zwart gelakt. Maar dat had mijn vader zelf gedaan, dus erg regelmatig zat die lak er niet op. Ik zie uitlopers, kwaststrepen, en kleine kloddertjes op de stang, en het stroomdraad van de fietsverlichting was mee geverfd. Ik weet dat zo goed omdat ik vele ritjes op die stang heb doorgebracht. Schrijlings zittend en licht hangend op het stuur voor me. Niet te zwaar daarop leunend, want de moeite die dat teweeg bracht om het stuur recht te houden ontlokte dan mijn vader flink gemopper .

Op die oude zwarte fiets ging hij elke dag van Stompwijk naar zijn werk in Leiderdorp. Dat gebeurde voor dag en dauw. Ik heb vader eigenlijk nooit zien vertrekken. Als wij kinderen om zeven uur beneden kwamen was hij allang en breed op de Grofsmederij, waarover hij sprak als ‘die stinkfabriek’.

Terugkeren heb ik hem vaak genoeg zien doen. Ik was dan na schooltijd aan het spelen ergens langs de weg of vissen in de sloot. Tegen etenstijd rond half zes kwam hij aangereden op het fietspad langs de vaart vanuit Zoeterwoude. Meestal samen met neef Kees van Ome Piet, een maat van de fabriek, allebei leunend met de ellebogen op het stuur. En elke keer als ik hem zo zag aankomen had ik een trots gevoel in mijn buik. Daar kwam mijn vader aan. Ik kende hem natuurlijk thuis, in de kamer, bij het eten, in de tuin werkend, zorgend voor het varken, maar dat is anders dan hem zo op de openbare weg te zien, voor het oog van de wereld. Ook al bestond die wereld maar uit een paar boerderijen, een weg over de dijk langs het water, een boer die een handkar met melkbussen voorttrok, en soms de bus uit Leiden: dat was mijn vader die daar aan kwam aan rijden! En als hij mij dan zag met zijn stoffige gezicht, vermoeid van de lange werkdag, dan verschenen de lachrimpels om zijn ogen en riep hij: hoi ' mijn naadje'. En dan was ik nog trotser want die woordgrap van hem paste bij mijn naam alleen. Het gaf mij het gevoel dat ik een bijzondere band had met hem. Mijn spel liet ik voor wat het was en holde met hem mee die laatste honderd meter naar huis waar moeder al de boterhammen voor het avondeten aan het snijden was.

Op een dag zaten we allemaal al rond de tafel. Het was zo'n mooie dag in juni dat de hemel strakblauw was en op de weilanden de geurige hopen hooi op hun ruiters stonden te drogen. En vader was nog steeds niet gearriveerd. We hadden allemaal al in koor geroepen: honger! En we hadden met de borden op tafel gerammeld, maar nog steeds kwam hij niet opdagen. Het liep al tegen zevenen en we zijn maar gaan eten, hoewel dat heel vreemd was en moeder steeds onrustiger naar de wekker keek die op de kast stond te tikken.

Toen we de helft van de boterhammen naar binnen hadden gewerkt klonk er plots een vervaarlijk gieren van fietsbanden door het losse grind in de poort. Er kwam duidelijk iemand met een flinke vaart van de dijk af bij ons de laagte in rijden. Een schim schoot als een schicht langs het keukenraampje, en toen hoorden we een zachte plof. Geschrokken holden we naar buiten en zagen vader in de heg liggen aan het einde van de werf, zijn fiets half over zich heen. Toen hij licht kreunend overeind kwam was het eerste dat aan hem opviel dat hij een sigarenpijpje in zijn mond had. Mijn vader met een sigaar, nooit eerder gezien. En toen hij mopperend begon te praten merkten we ook nog dat hij gedronken had. Dat was helemaal bijzonder, want drank en vader paste niet tezamen. Daar zat ie op de grond, verfomfaaid, met blaadjes van de heg op zijn alpinopet, kauwend op een Willem II pijpje.

De achtergrond van deze bijzondere thuiskomst is ons die avond niet meteen duidelijk geworden. Maar neef Kees, die met hem mee was komen rijden, zorgde later voor de ontbrekende informatie.

Het kwam erop neer dat vader zoals gewoonlijk na werktijd met enige maten op de fiets gestapt was om naar huis te gaan. Een van hen echter – Niek van Velzen - was in die dagen 25 jaar getrouwd geweest en haalde vader en neef Kees over om dat nog even te vieren in Café De Landbouw aan de Vrouwenweg dat ze onderweg in Zoeterwoude passeerden. De zomer zat in de lucht, en ze waren blij dat het werk in de stinkfabriek er weer opzat, deze kleine verpozing kon geen kwaad. Na enkele afwijzingen had vader zelfs toegestemd in een borreltje. Bij iemand die nooit drinkt kan dit bijzonder sfeerverhogend werken. Uitgedaagd waagde hij zich aan een potje biljart. Daar was echter aan verbonden dat de winnaar een borreltje kreeg en dat de anderen er een kochten. Zo werd vader overmoedig, als het al niet was omdat hij de anderen eens wilde laten zien wat biljarten was, dan toch omdat hij zich ongemerkt veel gewonnen borreltjes liet inschenken. En om de alsmaar gegroeide feestvreugde nog eens extra te bezegelen hebben ze hem, uitgeroepen tot de grote winnaar, bij het vertrek tenslotte een Willem II met pijpje in de mond gestopt. Dampend toog hij huiswaarts. Neef Kees vertelde dat hij steeds langzamer was gaan fietsen, en dat hij steeds herhaalde dat dit van die sigaar kwam. Maar volgens Kees was die sigaar al lang er uit gerold. Zo hebben ze uiteindelijk toch in Stompwijk het Oosteinde bereikt, waar vader thuis in de heg belandde.

Moeders ongerustheid was omgeslagen in boosheid. Ze liep hoofdschuddend om hem heen. Vader is overeind geholpen wat nog helemaal zo gemakkelijk niet was. En net was hij een beetje opgekalefaterd toen boer Niek Juffermans met zijn rijwiel het laagje in kwam rijden. Dat die nou precies vader in deze toestand moest zien. Maar helemaal toevallig was dat niet. Vader zou hem die avond helpen met hooien, maar was niet komen opdagen. Dus Niek kwam zijn verhaal halen: ‘Aad joh, waar blijf je nou! Je zou toch komen hooien!’ En vader keek hem vermetel aan, haalde het sigarenpijpje uit zijn mond en zei: ‘steek het maar in de brand.’

Elegie

2011-04-04T18:26:00.003+02:00

Hoi Pap, sorry dat ik stoor, maar ik wil je zo graag nog eens zien. Kom dan haal ik je uit je kist. Ik doe het heel voorzichtig. O wat ben je stoffig en breekbaar.

Het is lang geleden dat ik dit gedaan heb. Ik bedoel iets dat dood is weer opgraven; kijken wat ermee gebeurd is. Dat deed ik met die konijntjes die jij me gaf. Weet je nog? Ze waren ziek; verlamde achterpootjes. Jij zei tegen mij dat ze dood gingen, maar ik wilde dat niet geloven. Steeds weer probeerde ik met warme kruiken en melk of ik ze in leven kon houden. Uiteindelijk moest ik ze toch begraven, ergens in de tuin.

Op een keer wilde ik weten en schoof een paar weken later de aarde weer opzij. Dat was een raar gezicht Pap. Het leek of het konijntje nog leefde. Het buikje ging op en neer. Maar dat was niet zo, het was alleen een velletje met daarin allemaal wormen, maden en kevertjes. Het maakt me een beetje bang. De doden kan je beter met rust laten. Als je terug gaat kijken vind je niet wat je denkt dat je achtergelaten hebt.

Kom ik neem je in mijn armen. Lig je lekker zo? Zo lag je ook toen je dood ging, weet je nog? Alleen wij samen. Even had je het benauwd en toen verdween je in de leegte. Je was er zo bang voor, maar ik geloof dat het erg mee viel. Moeder was druk met het bellen van de dokter en de pastoor. Die horen erbij te zijn als je dood gaat. Maar de dood stoort zich niet aan hoe het hoort.

Heerlijk zit ik zo. Ik kijk op je kale hoofd, probeer weer te tellen hoeveel haarpuntjes er op een vierkante centimeter zitten. Er zijn veel grappen gemaakt over dat kale hoofd van jou en over al dat verstand wat erin moest zitten! Had je veel verstand Pap? Als het zo was, dan heb je het niet gebruikt om je ergens in te scholen. Aan school heb jij altijd een hekel gehad en je vond het maar niks, dat wij, je kinderen, bezeten waren van lezen. 'Gooi die boeken toch in de kachel, ze verlezen hun verstand,’ mopperde je tegen moeder.

Later heb ik jou dat wel eens kwalijk genomen. Ik kreeg het gevoel dat ik niets voorstelde omdat jij, mijn vader, een arbeider was. Op een dag heb ik je gevraagd waarom je niet meer was geworden? Maar jij antwoordde: ‘ach kind waar moet het met de wereld heen als we allemaal baas willen worden?'

Neen, een baas wilde je niet zijn, maar Pap het was toch ook niet gemakkelijk om geknecht te zijn. Jij die zoveel van vrijheid hield. Jammer dat je ogen niet meer zien. Het is zo mooi hier. Tussen de bomen door kijk ik in de ruimte van de polders. Ik zie de dijk van de ringvaart met daarachter de Meer en Geer. Het zijn deze polders waar jij bent groot gegroeid. Je tijd uit leefde en waar je nu geborgen bent. Als kleine jongen sloop je ’s morgens in de zomer om vier uur stil uit huis. Verdween in de polders voor ze je konden dwingen naar school te gaan.

Na je dood ben ik nog een keer naar dat oude schuurtje gegaan, midden in het weiland. Ik heb er stil gezeten in één van die twee afgedankte stoelen en om me heen gekeken. Ik wilde zien wat jij altijd zag als je daar met je oude jagersvriend zat. Mijn ogen zochten de hazen in hun legers waarover je vertelde en waarop jullie jaagden in het jachtseizoen.

Neen, het moet niet gemakkelijk geweest zijn voor jou. Dag in dag uit werken in een fabriek; ijzer smelten in een hitte van twaalfhonderd graden Celsius. Thuisgekomen ging je, na het eten, klussen bij de boeren. Bijverdienen omdat je in al dat zweet niet eens genoeg verdiende om je vrouw en kinderen te kleden en te voeden. In je handen zitten nog de staalspetters. Die ijzeren handen van jou, ik zie en voel ze weer, zo zacht die laatste tijd. Op een keer gebeurde er een ongeluk. Gloeiend heet stroomde het ijzer in je schoenen, verbrandde je voeten, je benen. Nou Pap, ik denk dat jou alleen de hemel nog kon wachten.

Achtenvijftig jaar oud was je en je kreeg je eerste attaque. Daarna hoefde je niet meer. Een grote stempel op je papieren: AFGEVOERD.

Dat deed pijn, hé Pap. Uren lag je op de bank, sigaretjes roken. Kwam er een uitnodiging om te jagen of te vissen dan leefde je weer op, werd weer de kleine jongen die zijn vrijheid zocht. Moeder mopperend achterlatend. Die heeft niet begrepen. Die heeft nooit alleen, ver weg in een polder op haar rug in de stilte van het ijle blauw gekeken. Luisterend naar de verre roep van een weidevogel. Die heeft nimmer de geur opgesnoven van aarde die zich in vette kluiten aan je opdringt en die kent niet het geheimzinnig verlangen om je eraan over te geven.

Kom Pap ik krijg het koud.

Ik leg je weer terug.

Liefde is....

2011-03-17T15:33:00.001+01:00

Bottle from Kirsten Lepore on Vimeo.

O, heerlijke Griep! slot

2011-01-09T19:29:00.011+01:00

Sinds een half jaar staat er bij mij in de woonkamer een Sony flatscreen van flink formaat me zwart aan te kijken. Stop je er een mooie film in, dan wordt het een ander verhaal. Dus pak ik een plaid, schik de kussens en nestel me op de ruime Ikeabank in gezelschap van een flinke stapel Dvd's en een grog waarin ik bij gebrek aan cognac maar whiskey heb verwerkt.

Ik heb lange films uitgezocht, zodat ik lang kan blijven liggen. De North and South serie over de Amerikaanse burgeroorlog heb ik pas nog bekeken. The Godfather dan? Nee toch maar niet. Geen zin in al die lijken. Ik kies voor: ' De Graaf van Monte Cristo' met Gérard Depardieu in de hoofdrol. Die heb ik echt heel lang niet meer gezien en duurt alles bij elkaar zeven uur. Af en toe haalt de griep me even in en val ik in slaap, maar dat is dan weer zo fijn van een Dvd!

De volgende dagen prop ik de ene na de andere film in de bek van de DVD speler. Kijk op een videoband, lang geleden opgenomen documentaires terug met in de hoofdrol Doris Lessing, Agatha Christie en een uitzending van Nachtsalon met ach...Michaël Zeeman nog, in gesprek met Aya Zikken. Allemaal vrouwelijke schrijvers. Toevallig? Mijn vingers jeuken. Ik bedwing me. Geef me over aan de beelden en het leidmotief van de film Dr. Zjivago:' Somewhere my Love.' De balalaika zingt als een leeuwerik hoog boven het orkest een lied van hoop en vrees. In een golvende beweging trekken uitgestrekte narcissenvelden en lange ijskoude winters op het flatscreen aan mij voorbij.

Helemaal geïnspireerd sla ik later het boek toch open. Ondanks dat ik lezen in bed , zeker met zo'n dik boek, een bijna onmogelijke opgaaf vind, ben ik direct geboeid. In het voorwoord maakt Peter d'Hamecourt een vergelijking met de film. Overheerst in de film de romance tussen Joeri en Lara met de revolutie als decor. Het boek is een politiek document, een aanval op het kwaad: de revolutie zelf, die monsters als Stalin voort brengt. Bij het lezen van het eerste hoofdstuk bewonder ik de mooie woorden van Nicolaj Nikolajewitz. De oom van in het boek Joera genoemd en die de opvoeding van zijn neefje, na het overlijden van zijn zus op zich heeft genomen.

Ik bijvoorbeeld heb nooit geweten dat ik niet in de natuur, maar in de 'historie' leef. Dat ik dat aan het op naastenliefde gebaseerde Christendom te danken heb en dat de vooruitgang alleen vanuit deze bezieling mogelijk is. Ik citeer: 'Pas na Christus hebben de eeuwen en generaties vrij kunnen ademhalen. Pas na hem begon het leven in het nageslacht, en sterft de mens niet meer op straat tegen een schutting, maar thuis in de historie.'

Dat is het dus! Zonder het te weten, heb ik het gedaan. Vertel mijn jongste zoon dat het 'not done' is om thuis eerst alle schappen leeg te eten en terug te keren naar je studentenkamer zonder eerst een nieuw voorraad voor je zieke moeder te halen. Dat ik zelf mijn zieke vader heb verzorgd. Bij ieder attaque mijn boekentas heb gepakt tot hij op een dag onder zijn eigen dak in mijn armen is overleden. Dat je niet moet willen leven in een maatschappij waarin mensen niet meer voor elkaar zorgen!

Mijn zoon. Hij begrijpt en leert snel. Haalt een tas vol boodschappen bij Albert Hein. Blijft nog een dagje langer thuis en roept bij zijn vertrek: 'Je moet me wel bellen hoor Mam, als je me nodig hebt!'

O, heerlijke Griep! (2)

2011-01-07T18:01:00.007+01:00

Ik druk een aspirine en een paracetamol uit de strips in een glas half gevuld met water. Zie toe hoe de tabletten langzaam uiteenvallen in vormeloze hoopjes namaak sneeuw. Schud en gooi de witte vloeistof in één keer achter in mijn keel. Met dit mengsel verhoog ik de kwaliteit van mijn griepleven. Dr. Zjivago van Boris Pasternak, kijkt mij van het nachtkastje verleidelijk aan. Ruim 500 pagina's dik en vertaald door Nico Scheepmaker kocht ik het boek voor de kerst van 2009 en hoewel het sinds die tijd steeds zichtbaar aanwezig in mijn nabijheid verkeert, heb ik er alleen wat in gebladerd. Ik neem het opnieuw in mijn handen. Weeg het denkbeeldig in een op- en neerwaartse beweging.

Bij dikke boeken moet ik altijd terugdenken aan mijn grootmoeder. Zie ik haar weer zitten in een stoel in de tuin van mijn ouderlijk huis met op haar schoot 'Oorlog en Vrede' van Tolstoi. Ik heb het waargenomen en geen vragen gesteld. Het is meer de verwondering die is blijven hangen: dat mijn grootmoeder, dat kleine vrouwtje, de echtgenoot van een daggelder, van die dikke uit het Russisch vertaalde boeken las! Grootmoeder verraste mij overigens wel meer. Bij voorbeeld de keer dat ze 's avonds met mijn ouders en een oudere broer of zus een spelletje kaart speelde. Pandoeren heette het spel. Vraag me niet naar de inhoud. Ik was een kind en nam enkel waar. Zwartgebloemd jurkje, grijs vest losjes om de schouders en het witte piekhaar dat altijd weet te ontsnappen aan de grote schuifspeld, die achter op haar hoofd de boel bij elkaar moet houden, bestudeert ze de kaarten in haar hand. Ze is aan zet. De spanning in de kamer loopt op en terwijl ze een kaart uit haar hand pakt, zegt ze: 'Nu zal je eens een aap zien neuken.'

Mijn grootmoeder – Ruim zeventig jaar oud. Halverwege de jaren vijftig. De seksuele revolutie is nog niet begonnen. Het duurt nog jaren voordat Joop van Tijn tijdens de presentatie van 'Open en Bloot' het hele Nederlandse volk inclusief de regering zal shockeren door, in beeld en weliswaar bekakt, het woord hardop uit te spreken. – gebruikt, alsof dat doodgewoon is, het woord: neuken! Ja nu kunnen we erom lachen, maar toen staarden wij grootmoeder ongelovig aan. Begrepen niet hoe het mogelijk was dat er zo'n woord kwam uit dat lieve zachte al wat rimpelige mondje!

Wordt vervolgd

O, heerlijke Griep! (1)

2011-01-07T01:11:00.004+01:00

Nog voor ik iets uit de media heb vernomen, lig ik al geveld en dat nog wel op de allereerste dag van het nieuwe jaar. De afspraak die ik rond het middaguur maak om de volgende dag mijn jarige broer persoonlijk te feliciteren zeg ik per omgaande af. Griep komt als een dief in de nacht, maakt van je agenda een waardeloos vodje papier.

Het is even wennen! Kan me niet herinneren wanneer ik voor het laatst, rillerig en gewapend met een rol keukenpapier in mijn slaapkamer verdween. Ik dacht dat ik in de eerste veertig jaar van mijn leven wel zo'n beetje alle griepvarianten had doorgewerkt. Niet dus!

Het duurt niet lang voor ik de voordelen van een griep krijgen ontdek. Om te beginnen hoef ik mijn hond niet uit te laten.

'Moet ik dat doen!'

'Ja,' antwoord ik mijn ruim twintigjarige zoon, die sinds de kerstdagen zijn studentenkamer in Breda heeft verruild voor het goedkope gemak van zijn oude kamer thuis. 'Tenzij je me dood wil hebben, lijkt het mij niet verantwoord dat ik met een hoofd vol snot en 39 graden koorts Jip uit ga laten.'

'Kan je de buurvrouw niet vragen!' Probeert hij nog, maar ik ben onverbiddelijk. Wijs hem er fijntjes op dat ik hem in de zomer van 2009 , toen hij als een van de eersten met de Mexicaanse griep thuis kwam, zonder morren en met liefde heb verzorgd.

Een griep krijgen is eigenlijk heerlijk! Het is een voorziening van God om ons arme tijdeigenen even los te koppelen van alles wat we moeten doen. Griep kan een nieuw begin in je leven zijn. Ik denk aan hoe Aya Zikken ooit haar schrijversbestaan begon. Man griep, twee dochtertjes griep en zij maar sloven en dromen van de verhalen die ze op wilde schrijven, maar waar ze geen tijd voor vond. Ze hoopte dat ze ook griep zou krijgen en die losgewoelde tijd zou kunnen gebruiken voor zichzelf. Waarom weet ik niet, maar moeders krijgen nooit griep, ook Aya niet. Ze vervloekte de god die haar onthield van wat ze zo nodig had en wendde griep voor. Sloot zich op in de slaapkamer met pen en schriftje en schreef het met een aaneengesloten pennestreek vol. Het was de aanzet van haar boek 'Als wij groot zijn, dan misschien,' waar ze in 1954 mee debuteerde en haar naam mee zou vestigen. Ik heb meerdere boeken van haar in mijn bezit. Haar dochter, waar ik mee bevriend was, vertelde mij het verhaal. Kinderen hebben het moeilijk als ze opgevoed worden door een moeder die zelf ook wat wil. Daardoor beïnvloed vond ik Aya in die tijd een ontaarde moeder. Nu en zelf moeder van twee grote zonen vraag ik me soms af : Wie is er hier niet geaard?

Wordt vervolgd.

De tijd vliedt!

2010-12-31T02:15:00.010+01:00

2010 was me 't jaartje wel!
Een wandelvakantie in Polen.
Mijn oudste zoon gepromoveerd,
getrouwd en voor twee jaar
naar Boston in de States.
Waar ik hem samen met
mijn jongste zoon bezocht
en ook een bezoek aan
New York bracht!

Nacht Sneeuw

2010-12-19T12:36:00.003+01:00

Het sneeuwde hard vannacht in Voordorp.

Klein Polen

2010-11-03T10:55:00.010+01:00

Druk met de voorbereiding van
een nieuwe reis naar Amerika,
zwaai ik jullie uit met
een filmpje over mijn vertrek
naar en aankomst in Krynica,
Polen voorjaar 2010.

Dzien dobry!

Tuinhuisperikelen

2010-10-18T00:34:00.010+02:00

Iedere keer als ik naar mijn tuinhuis loop, hoop ik eindelijk aan de opbouw te beginnen. Zo ook vandaag, maar eenmaal binnen zag ik toch nog een paar planken waarvan ik dacht: zou je die nog niet even weghalen? Even kijken hoe het er achter uitziet!

Maar laat ik eerst uitleggen hoe het met mijn tuinhuis zit. Ooit stond er op de tuin die nu van mij is een houten tuinhuis: een vloertje van natuursteen en de wanden een enkele laag houten planken. Het Tuinenpark 'Ons Buiten' , waartoe de tuin behoort, vierde vorig jaar zijn tachtigjarige bestaan. Zo oud zal het huisje niet geweest zijn, maar het was zeker een oud huisje toen ergens eind vorige eeuw het in handen kwam van een musicus. Harry verbleef veel in zijn huisje. Componeerde daar muziek en sliep er met vriendinnen. Twee goede redenen om het huisje wat behaaglijker maken. Harry bekleedde het oorspronkelijke huis aan de buiten- en aan de binnenkant met houten vloerdelen. De ruimtes ertussen vulde hij op met platen piepschuim. Op de vloer ook allemaal piepschuim. Wat balkjes ertussen. Een vloertje van weer vurenhouten plankjes erover. Verfje erover en hopla klaar was Harry.

Tijdens het maken van zijn huis kreeg Harry flink wat inspiratie, getuige de muzieknoten en de naam 'Chopin',die ik in viltstift op de platen piepschuim vond. Helaas liet Harry na, om het hout te beschermen tegen vocht, schimmel en alles wat de neiging heeft om hout aan zijn eindje te helpen.

Het huisje met de tuin is nu zes jaar in mijn bezit. En eerlijk is eerlijk het is een rot huis. Maar ik ben verliefd op dat gekke houten huisje en wel zo erg dat ik dacht: een paar vloerdelen verwisselen kan ik ook wel hoor. Gewoon een kwestie van meten, zagen en in elkaar schuiven. Verfje erover en klaar is Sagita. Maar toen ik de eerste plank weghaalde zag ik pas wat er achter zat. Tja dat kon ik natuurlijk niet laten zitten. Een rotte plank achter een nieuwe – ook al is die dan behandeld met bruinoleum – is toch zo iets als water naar de zee brengen.

Vandaag dus van een zijwand binnen twee planken van zo'n vier meter lang verwijderd. De meeste schroeven vliegen eruit, met mijn accuboor- schroefmachine. Maar in iedere plank is er steeds één schroef die dwars ligt. Die zich door niets (pompschroevendraaier of gewoon een kruiskop) laat verwijderen. En daar gaat mijn kostbare tijd. Gaatje boren. Voorzichtig, want die plank is goed en op mijn fiets naar de Gamma om vloerdelen van vier meter lang te halen is ook geen optie. Een platte schroevendraaier er scheef in en tikjes geven met de hamer. Hopen dat hij los komt. Geen beweging in te krijgen. Uiteindelijk rest me niets dan hem eruit te steken. Het gat moet later maar weer gevuld worden. Al met al kostte het mij een uur per plank.

Na het verwijderen van het piepschuim en bij het binnenste van mijn heiligdom aangekomen zag ik waar die mieren de afgelopen zomer zo druk mee bezig waren: mijn halve tuin zat op die planken! Er ontbrak nog net een bloemenbed.

Wat goed was van deze dag is dat ik de losse boekenplank met tuin- en leesboeken elders heb ondergebracht. Even met een beiteltje en hamer wat rotte houtstukken van de bevestigingsbalken weghakken maakte afgelopen donderdag meer los dan me lief was. Gelukkig kreeg ik niet de hele hut over me heen.

Je bent nooit te oud om te leren hebben ze mij als kind verteld, maar wat ik niet goed begrijp is dat mijn ouders, die echt arm waren zich in de jaren vijftig - bepaald geen hoog conjuntuur - een schilder kon veroorloven. Sjaak Disseldorp kwam ieder voorjaar in zijn witte overal bij ons thuis de keuken in de kleuren geel en groen sausen en moest er een kamer van nieuw behang voorzien: Sjaak was van de partij.

Het is niet omdat ik te beroerd ben om te werken, maar waarom moeten we tegenwoordig alles zelf doen? Waarom kunnen wij ons in deze tijd van welvaart - ja die geëngageerde crisis tel ik niet mee - geen timmerman, schilder, metselaar etc. betalen? Kruip ik, bijna zeventig jaar oud, rond op de grond van mijn hut met hamer, beitel, zaag, boormachine en met schroeven in mijn mond. Daar komen toch ongelukken van! Je kan het zien iedere avond om half acht op Nederland 1. Heel veel zelfdoeners die zich op een ziekenhuis poli moeten laten behandelen. Alsof dat niks kost!

Maar goed het is waar: te oud om te leren ben ik niet en ik vind het veel leuker werk dan afwassen of stofzuigen. En straks als mijn tuinhuis er weer fris en fruitig bij staat zal ik trots naar mezelf wijzen: zelf gedaan!

Terug naar het Uddelermeer (5)

2010-08-07T22:54:00.014+02:00

Om het met de woorden van Geert Mak te zeggen: Waar waren we gebleven?

Pinksteren 1979. Vriend Simon vertrekt zonder haar mee te vragen, voor een vakantie naar Frankrijk. Jana besluit om alleen te gaan kamperen op de Veluwe. Op de heen weg neemt ze Misja de zevenjarige zoon van haar vriendin Hanneke mee op een fietstocht van Utrecht naar Harderwijk.

Zaterdag 2 juni 1979 (vervolg)

We liggen gebroederlijk, op onze rug, naast elkaar onder in de berm en zoeken figuren in de opstijgende wolken. Misja ziet een hond en: 'kijk een boot!' Ik wijs naar een olifant, een tafel. Een zwaan drijft met bolle vleugels langzaam weg, lost op in een waaier van windveren.

De fietsen hebben we boven aan de weg achtergelaten. Een paar kilometer verderop ligt Ermelo. Het zal vermoeidheid geweest zijn. Even lette hij niet op. Verminderde zijn aandacht om het stuur in rechte baan te houden en oeps: het kleine voorwiel van zijn fiets stond dwars op het rijwielpad. Gelukkig, hij heeft zich niet bezeerd! Was alleen verbaasd over de snelle lancering en de zachte landing in de berm. Ik heb hem opgefrist met een nat gemaakte zakdoek en wat appelsap laten drinken.

Hij vraagt: 'Is mama al op de Camping?'

'Vast wel,' antwoord ik en geef hem een boterham. 'Is pindakaas goed?

'Ja, lekker! Is het nog ver?'

'Ik schat nog een uurtje fietsen.'

Hij zucht diep.

'Het valt echt mee hoor! Even door Ermelo heen en dan krijg je al het Leuvenumse bos. We hoeven niet helemaal naar Harderwijk.' Ik woel met mijn vingers door zijn haar: 'Ik vind je echt een kanjer en weet zeker dat papa en mama ook heel trots op je zullen zijn. Op één dag fietsen van Utrecht naar Harderwijk! Dat is heel erg knap hoor als je nog maar zeven jaar bent!'

Zijn engelengezicht, rechtstreeks ontstolen van een schilderij van Rubens, licht op. Heel even, dan keert de frons boven zijn neus terug: ' Maar weet je Jana, papa wil dat ik bij hem kom wonen en mama zegt dat ik gewoon bij haar blijf!'

Ik vloek binnensmonds: Besef dat Misja al worstelt met de oneerlijke waarheid, dat wat hij ook doet, welke keuzes hij in de toekomst zal maken, hij nooit zijn beide ouders tevreden kan stellen. De oorlog tussen Wim en Hanneke woedt in hem voort en zal hem zonder de wijsheid van Koning Salomo op den duur splijten.

Ik wijs hem op een groep aandrijvende stapelwolken. 'Goed kijken Misja! Daar ligt een heel groot kasteel. Binnen de muren draven paarden met wapperende manen. En zie je in het midden die Donjon? Daar gaan wij samen wonen en papa en mama krijgen allebei een eigen vleugel ver van elkaar. Kom!'

Ik draai me naar hem toe, trek hem overeind aan een arm: 'Opschieten Heer Misja. Straks komen de roofridders en pikken ze het in. Het is ons kasteel. Wij hebben het als eerste gezien!'

Gelukkig hij lacht weer!

Samen klauteren we uit de berm omhoog en bestijgen ons ijzeren ros.

De twijfelaar

2010-07-09T10:35:00.017+02:00

Kijk rustig -

terwijl ik nadenk

over of ik eerst iets moet vertellen over mijn wandelvakantie in Polen,

of toch het huwelijk van mijn oudste kind en zijn vertrek naar Amerika

of dat het beter is om gewoon door te gaan met mijn terugkeer naar het Uddelermeer

- wat rond in mijn tuin.

Terug naar het Uddelermeer (4)

2010-05-13T18:24:00.010+02:00

Zaterdag 2 juni 1979 (vervolg)

Het landschap om ons heen, wisselt af in groene kleuren. Velden met de nog jonge aanplant van mais. Stukken grasland omheind door struiken. Resten oud bos. Het wit en rood van een groep huizen of veehouderij zorgen voor de finishing touch. Mijn mond wijd open, geeuw ik ongegeneerd. De spanning in mijn nek en schouders trekt weg. Zakt langs mijn rug naar beneden, verdwijnt via de trappers van mijn fiets in het warme wegdek van de provinciale weg. Onopvallend gaat de Nijkerkerstraat over in de Amerfoortseweg. Aan beide zijden ligt een fietspad. Gelukkig geen tegenliggers en Misja heeft alle ruimte om af en toe een slinger met zijn fiets te maken.

'Mijn benen zijn wel een beetje moe, hoor!' zegt hij.

'Kijk daar ligt Nijkerk. Je kunt de toren van de Grote Kerk al zien,' wijs ik naar de horizon. 'Daar gaan we weer uitrusten en iets lekkers eten.'

Hij fiets gewoon door. Stelt de vraag zonder op of om te kijken:

'Jana bestaat God?'

Ik denk na, heb tijd nodig. Had misschien niet over een kerk moeten beginnen. Vervloek de keuze van Hanneke. What the hell heeft haar bewogen om Misja, de zoon van een doorgewinterde atheïst, een man die actief lid van de communistische partij is en die de pest heeft aan alles wat naar religie riekt, na de scheiding op een fijn Christelijke school te doen? Het kind komt iedere dag thuis met een of ander verhaal uit de bijbel en zingt gelovige liedjes. Hanneke zelf lacht erom: 'zo schattig,' zegt ze.

Zelf opgevoed in een groot protestants gezin, ontvluchtte ze op jonge leeftijd dit milieu. Vertrok van het Groningse platteland naar Amsterdam. Leerde daar 'het echte leven kennen' zoals ze het noemt. Iedere avond stappen met als hoogtepunt Café Reijnders op het Leidseplein. Daar ontmoette ze allemaal interessante mensen: bekende schrijvers, kunstenaars en ook Wim, de vader van Misja. Een autodidact, een Amsterdamse jongen afkomstig uit De Pijp.

'Papa zegt dat God niet bestaat. Papa zegt: want je kan hem toch niet zien?'

Het kost me geen moeite om het tafereel voor de geest te halen. De alwetende man met kale schedel, grijze lange haren in zijn nek, een volle grijze baard tot op de borst, die met priemende ogen en stemverheffing zijn jonge zoon beleert.

'Wie is hier de baas!' Schreeuwde hij in mijn bijzijn tegen de toen driejarige Misja. Hij trok het kind aan een arm naar zich toe. Dwong het om hem in de ogen te kijken.

'Jana,'antwoordde Misja, 'Jana is de baas.'

Hanneke schoot hardop in de lach. In de ogen van Wim meende ik even een glimp van onzekerheid te zien. Misja sloot ik voor altijd in mijn hart.

De idee van God als een oude man met grijze baard - iemand die op Wim lijkt - en hoog op een wolk naar mijn doen en laten zit te kijken, heb ik al lang verlaten.

'Kan jij denken? Zijn er gedachten in jouw hoofd? ' Stel ik Misja een wedervraag.

'Ja! Ik kan denken.'

'Dus gedachten bestaan?'

'Ja. Gedachten bestaan.'

'Kan je gedachten zien?

'Nee!'

'Dus, er kan iets bestaan zonder dat je het kan zien?'

'Ja!'

'Je kan toch lezen? Wat krijg je als je Goed zonder de letter e schrijft?'

'G... o... d.., God!'

'God is een gedachte van mensen dat Goed bestaat.'

De zorgelijke rimpel verdwijnt boven zijn neus. Opgelucht draait hij zijn hoofd naar me toe. Een brede grijns trekt over zijn gezicht.

Stilleven

2010-05-11T13:57:00.004+02:00

Om even stil naar te kijken

Terug naar het Uddelermeer (3)

2010-05-09T18:13:00.009+02:00

Zaterdag 2 juni 1979 (vervolg)

Een week geleden heb ik het besluit genomen. Ik wil weg. De stad uit. Weg uit de hoogbouwwijk waar ik woon. Ver weg van de herrie die jonge jongens op scooters iedere avond tussen het beton van de flats rond strooien. Waarmee ze elkaar uitdagen als ridders op een toernooi. Burglen als bronstige herten. De stilte verstoren tot op vijfhoog waar ik leef als een rups in een cocon.

Ik moet me bevrijden uit het web van leugens en intriges waarin ik verstrikt ben geraakt. Me los maken van Simon. Weg van zijn woorden die rondzingen in mijn flat. Hij bracht zijn wekelijkse bezoek. Flesje wijn. Glimlach. Vrijen is er al lang niet meer bij. Alleen een gesprek met het steeds terugkerende onderwerp over dat ik moet nadenken. Me moet richten op dat wat het allerbelangrijkste is in het leven. Als ik dat doe, komt alles vanzelf goed.

Ik heb vast, net als Alice in Wonderland, van een verkeerd koekje gegeten, want ik krimp ineen.

'Waartoe zijn wij op aarde?' Vraagt de man, gekleed in een zwarte lange jurk die tot op zijn schoenen hangt. Met een rits knopen waarvan ik het aantal nog niet kan tellen, staat hij vlak voor mijn neus, in de eerste klas van de lagere school, met een boekje te zwaaien.

Het is De Kathechismus, het leerboek voor kinderen van de katholieke kerk waar, als je niet goed oplette, letterlijk mee om je oren werd geslagen.

Vlak voor zijn vertrek vertelt Simon en passant dat hij een paar weken weg is. Hij heeft een vakantie in Frankrijk geboekt. Net zoals verleden jaar en alle jaren daarvoor vraagt hij niet: 'Jana ga je mee?'

Mijn bloed vlucht weg uit kleine haarvaten. Laten mijn voeten en handen koud achter. Mijn gezicht ijzig wit. Het verzamelt zich in een dik pantser rondom mijn hart. Voorkomt dat het breekt als het besef binnendringt. Een glas wijn verdrijft de droogte uit mijn mond. Maakt mijn lippen weer zacht en soepel. Ik kus hem op de slap hangende huid van zijn gezicht. Wens hem een fijne vakantie toe. De naam 'Marry' spreek ik niet uit.

Ik ben nog nooit alleen op vakantie geweest, laat staan kamperen in mijn eentje. Mijn nieuwe levensmotto: 'ik ben wel bang, maar doe het toch,' spreek ik meerdere malen daags alsof het een medicijn betreft, hardop uit. Op de Veluwe liggen genoeg mooie campings. Hanneke is nadat ze Misja en mij in Utrecht heeft uitgezwaaid, met de trein naar Harderwijk vertrokken.

'Ik maak er met Misja een leuke fietsdag van,' heb ik haar beloofd.

In Bilthoven stoppen we voor een eerste pauze. Nestelen ons op een bank bij een vijver. Misja gooit stukjes van zijn boterham in het water. Een moeder eend met twee kleintjes snateren er op af. Na een kwartier fietsen we weer verder, door de bossen van Den Dolder en langs het NS-spoor naar Soest. Klokslag drie rijden we Amersfoort binnen. In een snackbar in het centrum eten we een patatje. Nemen een ijsje toe. Misja wil een raket. In rood en gele kleuren druipt het snel smeltende waterijs langs het stokje over zijn handen. Bij het fonteintje in de WC fris ik hem wat op. We hebben nog een heel stuk te gaan.

Terug naar het Uddelermeer (2)

2010-05-06T19:32:00.007+02:00

Zaterdag 2 juni 1979

De klanken van het carillon trillen nog na in de lucht als ik de Dom om twaalf uur de rug toekeer en samen met Misja, het zoontje van mijn vriendin Hanneke, de stad uit fietst. Zijn blote bruine benen trappen de pedalen van de kinderfiets razendsnel rond.

In de gang bij hem thuis staat al een groter model, maar dit fietsje kan de komende zomer nog goed dienst doen op de camping in Harderwijk. Alleen hoe vervoer je een kinderfiets over een afstand van ruim 60 km zonder auto?

Trots kijk ik neer op de donkere bos krullen naast mij. Naar het verhitte kindergezicht. Het is warm. Zeker 25 graden. Op zijn neus en bovenlip glinsteren fijne zweetdruppeltjes. Zijn hoofd beweegt driftig heen en weer. Als de korte slinger van een koekoeksklok, volgt het de bewegingen van het kleine voorwiel, dat hij ingespannen sturend met moeite in een rechte baan op de weg houdt.

Ik bedenk, dat ik mezelf wel een specialist mag noemen in het organiseren van fietstochten met kinderen. De vorige zomer, heb ik ruim twee weken met drie tiener meiden een kampeertrektocht door Nederland gemaakt. Ik heb ervaring met fietsen die tegen de grond aan worden gesmeten. Met fietssleuteltjes die rakelings langs mijn hoofd vliegen en met in elkaar gedoken figuurtjes in de berm die gillen:

'Nee, nee, nee, ik doe het niet meer!'

'Bekijk het maar, ik ga niet verder.'

'Gaan jullie nu maar, ik blijf hier liggen!'

Nog een paar jaar eerder, de jongste was tien jaar, maakte ik een dagtocht met ze van bijna 100 km. Op oude tweedehands fietsen vanuit het Westland door de duinen naar Alkmaar. Een avontuur rijker, voldaan en trots op hun prestaties krijg ik ze altijd weer terug in het ouderlijk nest. Alleen Misja is nog geen acht jaar.

Terug naar het Uddelermeer (1)

2010-04-29T11:01:00.011+02:00

Oeps! Daar gaat hij! In een boog vliegt de kleine jongen naast me, over het stuur van zijn fiets de berm in. Met een schok staat mijn fiets stil. Heel even maar heb ik tijd om 'hups' uit het zadel met mijn voeten de vaste grond te bereiken. Nergens in de kant langs de Oude Rijksweg bespeur ik een boom of paaltje waartegen ik de zwaar bepakte kolos kan parkeren. Dan maar plat in het gras. Overeind krijgen is van latere zorg. Eerst naar het kind dat onder in de berm verdwaasd om zich heen zit te kijken.

Pinksteren 1979

Ik ben Jana en mijn besluit staat vast. Ik wacht niet langer op een uitnodiging van een vriend of vriendin om samen iets te ondernemen. Ik sta op van de bank tegen de muur in de schemerdonkere zaal, waar de dansleraar me lang geleden heeft neergezet. Waar ik moet wachten, omdat dat zo hoort! Glimlachend. Welwillend. Jongens lopen keurend langs. Maken met hun hand een uitnodigend gebaar. Voeren het meisje van hun keuze naar de dansvloer.

Ik gooi het boek over etiquette van Amy Groskamp-ten Have 'Hoe hoort het eigenlijk' met een grote zwaai bij het oud papier. Ik ben geen koe. Wens niet op een markt verhandeld te worden. Ik heb mijn eenstokstent met andere noodzakelijke kampeerspullen achterop mijn fiets gepakt. Ik vertrek voor een weekend kamperen op de Veluwe. Tussen mijn bagage mijn dagboek en een boek van Dorothee Sölle met de titel: Lijden. Ik wil nadenken. Nooit meer wachten! Ook niet op Simon.

Woensdag 21 april

2010-04-22T00:52:00.003+02:00

Woensdag 21 april is de dag dat ik niet wil leuteren over eenzaamheid of bijna doodervaringen. Nee woensdag 21 april is de dag, dat een jongen van 23 jaar de dood echt ontmoette. Niemand heeft hij er ooit over verteld. Zijn ervaringen liggen samen met hem in het graf. Alleen ik - zijn zus - kan er nog wat over na zeuren. Op mijn tuin een foto maken van een wilde appelbloesem en deze hier op de site zetten ter nagedachtenis aan wat nooit tot volle wasdom kwam.

Winters: nu & toen -slot

2010-03-11T21:56:00.020+01:00

Winter 2010 loopt op zijn einde. De koudste sinds veertien jaar met veel sneeuw. Ik heb er van genoten, maar realiseer me ook dat het, met een koudegetal van bijna 95 niet echt een strenge winter was. Gezien het machine gebreide jack dat ik draag – gekocht voor mijn eerste wintersport vakantie februari 1965 – dateert de foto boven uit de winter van 1966. Een winter die met 99.3 hellmannen kouder was dan de afgelopen winter, maar wie denkt daar nu nog aan terug.

Ik dus. Samen met mijn zus (rechts) en twee jongste broers poseren we hier voor... ja voor wie? Vermoedelijk voor een andere broer met in zijn handen de Afga-klak van moeder. We schaatsten op het ijs van de Nieuwe Vaart in mijn geboortedorp; de vaart waar iedereen naar toe komt als het ijs sterk genoeg is, waar de schaatswedstrijden worden georganiseerd en waar ook onze toekomstige Koning Willem Alexander wel eens is gesignaleerd. Mijn zus en ik rijden op kunstschaatsen, dat was heel gewoon in die tijd. Mijn zus was zeer bedreven; draaide, sprong, zwierde er lustig op los. Bij mij ging dat niet vanzelf.

Zeventien jaar oud heb ik eindelijk genoeg geld om zelf kunstschaatsen te kopen. Weg met de ingevette schaatsen verpakt in oude kranten, afdankertjes van de vorige generatie. Trots open ik de vierkante doos, verwijder het vloeipapier en snuif de geur op van verlijmd leer. Daar liggen ze. Hagelwit, bruine hak en zool met de verchroomde ijzers er op vastgeschroefd. Met een omgekeerde schaats in mijn hand, volgt mijn vinger de zachte ronding van het glijvlak tot aan de ingeslepen tandjes vooraan. Geen kromming, geen braam te zien. Met zulke schaatsen moet het buiten overhangen geen probleem zijn. Het is een kwestie van niet bang zijn, geen angst om te vallen. Erop vertrouwen dat de ijzers niet onder me weg zullen glijden als ik opzij hel. Die nacht staan de schaatsen in de doos onder mijn bed en droom ik tot aan de morgen dat ik de kunst van het figuurrijden beheers. Ik voel hoe mijn lichaam één wordt met de schoenen en het ijs, terwijl ik afwisselend links en rechts overstap. Buiten over hang. Van links naar rechts over het ijs zwier. Wakker geworden sluip ik met mijn schaatsen in mijn handen naar buiten, naar de bevroren sloot gelegen achter wat we 'het grote bos' noemen. Uit het zicht van broers en zus voltrekt zich het wonder. Alsof ik me die nacht in bed heb ingeschaatst rijd ik mijn rondjes, hang buiten over zonder onderuit te gaan.

Met het verklaren van de hoeveelheid sneeuw die de afgelopen winter viel (41 dagen met sneeuwdek), keerden de weerdeskundigen steeds terug naar de winter van 1979 met 60 sneeuwdekdagen. Even voor het begrip: Een sneeuwdekdag is een dag waarop, gemeten om zeven of negentien uur, er een laag sneeuw ligt van minstens één cm. De winter van 1979 was echt koud, met sneeuwstormen die het openbare leven in het noorden van ons land voor meerdere dagen totaal ontwrichtte. Sinds 1901 een zevende plaats in de rangorde: koudste winters.

De foto van mij met de zeer jonge kinderen van twee van mijn broers op de slee, is genomen in 1979 eveneens op de Nieuwe Vaart, maar nu richting dorpskern. Het zal op een zondag zijn geweest. Iedereen even terug naar het ouderlijk huis. Op bezoek bij oma, een sneeuwpop maken in haar tuin en daarna een sleetocht met Tante over het ijs.

Een paar jaar later ben ik zelf moeder. Met behulp van de koudegetallen van Hellmann heb ik mijn eerste tien kinderjaren vergeleken met die van mijn beide zoons en ontdekt dat mijn kinderjaren met een gemiddelde van 121 flink kouder waren dan van Aram en David met resp. 75 en 56 hellmannen.

De o zo belangrijke kinderfoto's in de sneeuw. Van Aram heb ik er nog wat kunnen maken: in de kinderwagen tijdens een korte periode ijs begin 1982. Als peuter op de kinderboerderij, eenden voeren in het wak van de bevroren vijver. Ik heb voor hem zelfs echte houten doorlopers gekocht. De winters van 1985 en 1986 waren flink koud en het zal deze laatste winter zijn geweest dat hij, hier vier jaar oud, zijn eerste schaatspogingen doet.De doorlopers zijn daarna niet meer uit de kast geweest.

De prille jaren van David verliepen zonder ijs of sneeuw. Van hem niet één foto als baby of peuter in een witte wereld.

Reeds vijf jaar oud, tijdens een zomervakantie in de Franse Alpen, verwonderde hij zich voor het eerst over dit natuurverschijnsel. Opgewonden toont hij mij hier 'een voetstap' gevonden in de sneeuw. Het zou tot de winter van 1997 duren voor ik hem op schaatsen had staan.

IJspret op de grote plas langs het Hoogekampse Pad. Hier trekt David zijn eerste baantjes. Samen met de kinderen en leerkrachten van de Vrije School, die niet van plan zijn om dit zeldzame winterse gebeuren in een klaslokaal aan zich voor te laten gaan.

Met op de televisie de Olympische Winterspelen erbij, mogen we over de winter van 2010 niet klagen. We hebben kunnen genieten van ijs en van sneeuw. Hoe dat in de komende jaren zal zijn wacht ik maar rustig af. Eén ding is zeker: de kans dat ik op mijn oude dag naar Leeuwarden af moet reizen om mijn kinderen aan het einde van een Elfstedentocht met bloemen te verwelkomen, acht ik nihil. Voor mij geen Sven en Sven.

Winters: nu & toen -3

2010-02-24T17:53:00.035+01:00

We leven maart 2010 en daarmee is de kans dat er in deze winter nog een Elfstedentocht gereden zal worden uiterst klein. De 200 km lange schaatstocht is nog nooit in de maand maart gereden. Wel kwamen de rayonhoofden een keer in maart bijeen om de mogelijkheid van een tocht te overwegen. Dat was in de winter van 1955. Met een 35ste plaats op de rangorde 'koudste winters gemeten sinds 1901' geen bijzondere winter.

Toch zijn er een paar opmerkelijke feiten. Zo staat januari (1955) met 25 vorstdagen in de top tien van januari-maanden met de meeste vorstdagen. Werd op 1 maart in Groningen een serie van 18 ijsdagen afgesloten, die op op 12 februari was ingezet en waarmee een koude periode aanbrak die tot 22 maart zou duren. Daarnaast kende deze winter ook veel sneeuw. De Bilt telde alleen in februari al 18 dagen, waarvan 13 op een rij.

Deze kennis samen met de geschatte leeftijd van mijn jongste broer – bijna twee jaar – veronderstel ik dat het februari 1955 geweest moet zijn, dat wij deze sneeuwpop maakten. Een reden voor de buurvrouw om ons samen met moeder voor haar lens te nemen. Het moet ook de winter van 1955 geweest zijn dat wij nog heel lang de weg van en naar school al glijdend over het ijs aflegden. Zo herinner ik me nog goed dat ik op 10 maart (de verjaardag van mijn vriendinnetje) plots met één been tot aan mijn lies toe, door het ijs heen zakte.

Het besluit van de rayonhoofden om af te zien van een Elfstedentocht berust dus op goede gronden. Jammer want was het wel gelukt, dan zou het een evenaren geweest zijn van de winters '40,'41 en '42; drie winters aaneen met een Elfstedentocht.

Tijdens mijn leven volgde ik gedurende een jaar een cursus grafische technieken en in die tijd maakte ik een ets naar een oud fotootje van mijn geboortehuis. Jammer genoeg geen winters tafereel maar er is genoeg over te vertellen.

Het is zomer 1936 als mijn ouders met hun eerstgeboren zoon hier gaan wonen. Een vrijstaand (poppen) huis met flinke lap grond rondom. Vergeleken met het andere huis ligt het aan de zelfde vaart, maar wel helemaal aan de andere kant van het dorp. Mijn ouders blijven hier tot de zomer van 1947 wonen. Overleven hier de oorlog met een huis vol kleine kinderen en winters die zeer koud en streng zijn, zoals de winters van '39, '40, '42 en '47. Deze laatste winter was zo koud, dat mijn vader met de theemuts op zijn kale hoofd het echtelijk bed in stapte en mijn moeder bijna in een lachstuip bleef.

Achter het rechter raam in het huis bevindt zich een kleine woonkamer. De aanbouw links is de slaapkamer van mijn ouders. Daar gebeurde het; hadden ze elkaar lief. Gaf mijn moeder leven aan zes kinderen. Een beetje rekenen en de overlevering van het verhaal dat mijn moeder haar dochters altijd een paar weken over tijd droeg brengt mij naar de avond van dinsdag 31 december 1940. De noord-oosten wind jaagt natte sneeuw over het landschap en tegen het huis. Drie kinderen van vijf, drie en twee jaar oud slapen in hun bedjes op de zolder boven de woonkamer. Een baby van negen maanden brabbelt wat in zijn ledikantje naast het ouderlijk bed.

In de keurig opgeruimde woonkamer drinken mijn ouders koffie, eten van de zelfgebakken oliebollen terwijl de kachel leeg brandt. Moeder neemt een glaasje bessenjenever, vader rolt nog een sjaggie, de temperatuur daalt. Het zal die nacht -8 graden Celsius gaan vriezen. Tja en wat doe je dan? Dat heeft niets van doen met het Rijke Roomsche Leven en meneer pastoor is ook niet nodig.

In die koude winternacht pakte ik mijn kans en begon mijn leven als de nieuwjaarskus van mijn vader voor mijn moeder.

Columns Jip

2010-02-04T14:01:00.010+01:00

Ik heb toestemming van Baasje om een column op haar blog te plaatsen. Punt een omdat hij past in haar winter vertellingen en punt twee om iedereen er op te wijzen, dat veel van mijn columns - geschreven voor de wijkkrant 'Voordorp Vooruit' - te vinden zijn op haar blog; rechts onder het kopje Columns Jip. Dat wilde ik even kwijt en nu hier mijn laatste column: Jip ontmoet een sneeuwpop.

Ik kan jullie vertellen dat het met baasje weer helemaal top is. Uiteindelijk heeft ze helemaal geen lichttherapie nodig gehad. Geen ontbijt zittend voor een lamp met blauw licht. Gewoon 's morgens de gordijnen open trekken en het licht valt als een waterval naar binnen. Tjonge dit heb ik in mijn zesjarige bestaan niet eerder meegemaakt. Ik keek uit het raam en dacht dat heel Voordorp was ingepakt met witte watten. Dat Cristo een nieuw project gestart was. U weet wel, die kunstenmaker die hele gebouwen en landschappen heeft ingepakt. Onder andere de Rijksdag in Berlijn en een stuk van het Central Park in New York. Hij wilde dat de mensen er vreemd van zouden opkijken: met andere ogen hun omgeving zien. Nou dat is wat mij betreft helemaal gelukt Ik wist echt niet wat ik zag: ik kende mijn hele buurt niet meer terug. Op Ons Buiten zwaaide de Sneeuwkoningin uit het sprookje van Andersen de scepter. De tuinders waren gevlucht. Ik zag alleen gebogen bomen, ijzige planten en bevroren bloemen. Het was er zo stil dat ik de sneeuwvlokken, die naar beneden dwarrelden, kon horen vallen.

In de straten verschenen heel vreemde wezens. Achter onze flat bijvoorbeeld stond er een midden op de stoep. Ik schrok geweldig en blafte hard, maar baasje zei dat ik niet bang hoefde te zijn, dat het een sneeuwpop was. Ze nam me mee naar de heuvel en daar rolde een klein jongetje samen met zijn papa een witte bal door de sneeuw. En die bal werd steeds maar dikker. Gewoon een toverbal. Drie van die toverballen op elkaar en je hebt een sneeuwpop. Baasje heeft al veel winters meegemaakt en weet er alles van. Wil je hem helemaal afmaken dan moet je hem ogen geven van eierkolen, een winterpeen is zijn neus en zijn mond maak je van takjes of kleine kooltjes. De pop mag het niet koud krijgen en dus moet je hem je eigen sjaal om zijn nek binden. Met de bezem gaat hij 's nachts, als we slapen, de sneeuw van de stoep afvegen. Sneeuwpoppen zijn al heel oud. Januari 1511, Karel V was net tien jaar, viel er in de hofstad Brussel een enorme hoeveelheid sneeuw. De winter was een slechte tijd voor al de arme mensen en uit protest hebben ze op alle pleintjes en hoeken van straten sneeuwpoppen gemaakt. De stad stond helemaal vol.

Vanwege de opwarming van de aarde was baasje even bang, dat ze nooit meer sneeuw zou zien. Heel veel mensen zijn boos over die bangmakerij en bouwen nu als protest over de hele wereld sneeuwpoppen.Kijk zelf maar op het internet. Heel veel sneeuwpoppen met bordjes om hun nek met daarop de tekst: Al Gore, we are coming! Ze willen zich niet laten inpakken en arm worden voor iets waar ze niets aan kunnen doen!

Woef! Jip

Winters: nu & toen -2

2010-01-27T03:05:00.022+01:00

Ik vraag me af in welke winter deze foto van mijn ouderlijk huis gemaakt is?

Niet dat grote huis gebouwd aan de provinciale weg, maar dat scheefgezakte bouwsel onderaan de dijk. En was het wel een winter? Wat rond neuzelen op de site van het KNMI levert interessante gegevens op. Ik bijvoorbeeld, heb nooit geweten dat het woord 'Winter' een samentrekking is van Water en Wit? Winter voor mij is, samen met Jip sjokken door de sneeuw, maar ook herinneringen aan mijn kinderjaren in en rond dit oude huis. Aan opstaan als het hard vroor.

Vader heeft de asla geleegd, de kachel opgestookt en de warmte van het eerste vuur verspreidt zich langzaam door de woonkamer. Moeder steekt haar hoofd door het zolderluik en roept dat wij op moeten staan. ‘ Oh, nee hè!’ kreunen en mopperen wij. Niemand, ook mijn zus en ik, willen het warme holletje, dicht naast elkaar, verruilen voor de oversteek op het koude zeil naar de amper verwarmde kamer beneden in het huis. De nikkelen kop van de kachel aan het voeteneinde in ons bed, de avond te voren nog heerlijk warm, voelt nu vijandig aan.

Met moeite openen we onze ogen en kijken tegen een witte bontkraag aan. De haartjes van de wollen deken, waaronder we liggen, zijn door onze adem ruig gevroren. Boven op de deken ligt een laag stuifsneeuw, die de noordoostenwind ‘s nachts door de kieren van het dak heeft gejaagd.

In het bleke licht van de lamp boven de eettafel zoeken wij onze kleren, die in keurige stapeltjes op ons wachten. Moeder trekt de overgordijnen open, maar waar de dag ervoor nog een gewoon landschap was, is nu een muur van ijs. De sneeuwkoningin heeft met een dikke laag winterbloemen ons huis betoverd. Ik ren naar het raam, volg met mijn vinger voorzichtig de contouren van varens en blaas zachtjes tot er een kleine opening, groot genoeg om met een oog door te kijken, ontstaat. In het licht van de lantaarnpaal twintig meter verder op de weg, vallen dikke sneeuwvlokken geruisloos naar beneden.

Ik wist ook niet dat iedere winter een koudegetal ofwel Hellmanngetal – genoemd naar een Duitse meteoroloog – krijgt, waarmee je in één oogopslag kan zien hoe koud een bepaalde winter was. Misschien wat saai maar ik leg toch even uit hoe ze aan zo'n getal komen.

Van iedere dag die God geeft wordt de gemiddelde temperatuur over het hele etmaal bepaald en vastgelegd. Het koudegetal wordt verkregen door alle gemiddelde etmaal temperaturen beneden het vriespunt over de periode 1 november van het voorafgaande gaande jaar tot en met 31 maart van het volgende jaar bij elkaar op te tellen. Het minteken wordt weggelaten. Het koudegetal voor de winter 2010 beslaat dus de periode 1 november 2009 tot en met 31 maart 2010.

Als je de foto boven aanklikt en goed kijkt, zie je achter ons huis, achter al die schuurtjes die mijn vader aan het huis heeft geplakt en voor de grote kippenschuur van Bosch, een witte stacaravan.Mijn oudste broer was daar, vanwege de enorme woningnood, gehuisvest van mei 1960 tot mei 1965 en kreeg er samen met zijn vrouw drie dochters.

De foto kan dus heel goed gemaakt zijn in winter van 1963. De strengste winter sinds 1900 met een koudegetal van 345.9 en 80 sneeuwdagen.Maar het was ook een van de zonnigste winters.

Op de foto hieronder in startpositie mijn twee jongste broers. Ze schaatsen op de dichtgevroren polderslootjes tussen de weilanden achter ons huis. Op die slootjes hebben de meeste kinderen uit ons gezin leren schaatsen. Schaatsen was een serieuze zaak; iets dat bij je opvoeding hoorde.

Ik zit weer op de eettafel en wacht tot het mijn beurt is. Uit de houten zeepkist, die de hele zomer ergens op de zolder heeft gestaan, zoekt mijn vader een paar schaatsen op mijn maat. Een paar doorlopers of blokschaatsen. Zwierschaatsen zijn voor mij nog te moeilijk. Hij bindt ze onder mijn schoenen, zo stevig dat de stugge oranje banden mijn enkels bijna afknellen. Daarna worden mijn broertjes en ik, de een na de ander, op zijn rug naar de sloot achter ons huis gebracht. De beginners krijgen een keukenstoel mee om zich overeind te houden.

'En nu schaatsen!' Was min of meer het bevel tot het duister een excuus was om naar binnen te mogen. Soms huilend van de koude handen. Moeder wachtte je op. Pakte je handen stopte ze onder haar armen tot in haar oksels toe en hield ze daar totdat je je vingers weer een beetje kon bewegen.

Neemt niet weg dat het jongetje rechts tot tweemaal toe de elfstedentocht heeft uitgereden.

wordt vervolgd

Winters: nu & toen

2010-01-21T16:23:00.034+01:00

Net wakker kijk ik door het raam, naar weer een witte wereld. In een paar uur tijd heeft mijn buurt haar grauwe kleed afgelegd en toont zich nu als een nog maagdelijke bruid. In mij ontwaakt het kind met al zijn energie. Een laag sneeuw werkt beter als prozac of een ontbijt voor een lamp met blauw licht. Kort daarna loop ik langs het bevroren water van de sloot, die de grens vormt met 'Ons Buiten'. Ooit een volkstuinencomplex ver buiten de stad. Nu ingelijfd de groene long van een vinex-wijk. Jip, naast mij, tilt iedere paar stappen zijn poot op. Een spoor van gele gaten achtervolgt ons in stilte. Het meest wonderlijke van een stadswijk in de sneeuw is de afwezigheid van geluid. In het sneeuwlandschap onderga ik de zwijgzaamheid van de dove.

Een wandeling met Jip 's morgens begint altijd met een kijkje op mijn tuin. Nu de grond steenkoud is, heeft tuinieren geen zin. Mijn planten wachten ijzig en in zichzelf gekeerd op zachtere temperaturen.

De foto hierboven, maakte ik eind december. Even dacht ik, dat ik op het landgoed Varykino uit de film 'Dr. Zjivago' terecht was gekomen. Door de halfbevroren ramen heen meende ik zelfs het silhouet van Omar Sharif te zien. Hij zat, in zijn rol van Yuri, aan mijn tafel en schreef gedichten voor Lara. Eenmaal binnen in mijn tuinhuis kwam ik tot de conclusie dat het de Sneeuwkoningin moest zijn geweest, die mijn kleine paradijs had omgetoverd in een sprookje van Andersen. Ik herkende haar toverkracht in de ijskristallen die op de ramen als exotische bloemen uiteen waaierden. Niet zo dik als in mijn jeugd, maar toch! Heel voorzichtig volgde ik met een vinger de contouren en reisde terug, door de tijd naar een oud scheef huis aan de rand van een klein dorp, waar ik ooit leefde samen met mijn vader, moeder, acht broertjes en zusje.

wordt vervolgd

Winterland

2010-01-14T13:06:00.001+01:00

Iedere dag maak ik een flinke wandeling met Jip. Sinds de wereld om mij heen veranderd is in een spel van licht, frisse lucht en heldere inzichten is mijn winterdepressie gesmolten samen met de overtollige sneeuw.
Deze serie foto's maakte ik terwijl we wandelden over het Hoogekampse Pad even buiten de oostkant van de stad Utrecht. Vanuit mijn huis is dat ongeveer 20 minuten lopen. Fantastisch toch! Wonen in een stad en tegelijkertijd zo dicht bij de natuur!

Kerstgedachten

2009-12-25T01:49:00.006+01:00

Zo wit, zo stil na de storm over de opwarming van de aarde. Zo wit, na één spuitje om te gaan slapen, zo stil na één om niet meer op te staan. Vol van verwachting!

Zal het straks nog wel lente zijn?

Met beide ogen open toch blijven hopen,
ik wens het jullie toe. Allemaal.

Sagita

Mijn kleine oorlog

2009-12-05T17:46:00.013+01:00

Onlangs de DVD over de slag om 'The Somme' gekocht. 1 juli 1916: tweehonderdduizend jonge mannen, soms nog kinderen, wachten op een fluitje dat hen van loopgraaf naar loopgraaf dwingt. Een fluitje van een cent verwoest op één dag de levens van 25.000 Engelse, Franse en Duitse soldaten: verloofden, echtgenoten,vaders en zonen. De meesten van hen vallen al in het eerste uur. Velen sterven onnodig, verbloeden in het met prikkeldraad afgezette stuk niemandsland terwijl ze vergeefs om hulp roepen.

Ook de Tweede Wereld Oorlog is weer een hot item. In 9 afleveringen zend de NPS op zondagavond 'De Oorlog' uit, verrijkt met brieven, dagboek fragmenten en filmbeelden materiaal afkomstig van ooggetuigen, van burgers die de oorlog bewust meemaakten. De productie '13 jaar in de oorlog' moet de oorlogsbeelden geschikt maken voor jonge kijkertjes.

De DVD-recorder aan kijk ik. Zie drommen vliegtuigen in zwart-wit in het luchtruim. Omlaag vallende bommen. Rotterdam een grote vuurzee. De Arbeitseinsatz. Razzia's. Joodse mensen; mannen,vrouwen en kinderen, compleet met davidsster en één koffertje, weggevoerd als vee. Naakte mensen met in de verte rokende schoorstenen. Uitgeputte soldaten met omhooggestoken armen. Mensen die zwerven langs wegen opzoek naar voedsel. Het beeld van het jongetje, doodgeschoten voor een bakkerswinkel omdat hij een brood heeft gestolen en daar ter afschrikking een hele dag moet liggen met naast hem het bordje 'Ik ben een dief', blijft op mijn netvlies hangen.

Ik raak geëmotioneerd van beelden - uit welke oorlog dan ook – van moeders met in hun armen uitgemergelde kinderen. Moet huilen als ik de grote doffe ogen in het oude gerimpelde kindergezicht ontmoet. Alsof ik kijk naar mijn eigen kleine geschiedenis.

In de oorlog was ik een kind, nog zo klein, dat ik geen echte herinneringen heb. Geboren in september 1941 zijn het slechts fragmenten. Een flits van een in soldatenkistje geschoeid been. Een beeld van een soldaten cap. De beetje zurige geur van soep uit de gaarkeuken. Een vage herinnering dat ik in de huiskamer op een potje, moeite heb om rechtop te blijven zitten. Verder zijn er de geluiden, maar die herinner ik me alleen zoals dat met het beantwoorden van multiple choice vragen gaat: je herkent het goede antwoord.

Alleen als ik de geluiden hoor van de Engelse bommenwerpers, die iedere nacht laag over ons huis vlogen op weg naar Duitsland en van de V1's en V2's die de Duitsers vanuit het Haagse bos naar Engeland afvuurden, weet ik het weer. Raak ik gespannen.

De Tweede Wereldoorlog is voor mij een slecht geschreven boek: allemaal losse eindjes. Misschien verklaart dat mijn fascinatie. Mijn verlangen om te willen weten en te begrijpen. Het is alsof ik steeds opnieuw als kind het litteken op mijn voet ontdek en van mijn moeder moet horen dat ik als tweejarige een ketel kokend water over me heen trok. Dat het gelukkig bij eerste- en tweedegraads verbrandingen bleef omdat zij mij meteen in de gootsteen onder de koud waterkraan heeft gelegd. Niettemin moest ze mij, van de huisarts die een week later vanuit zijn onderduikadres een bliksembezoek bracht, alsnog naar het ziekenhuis brengen. Ze had er bij de nonnen op aangedrongen om me goed te kammen. Ik had een paar luizen maar zij hield dat goed bij. Toen ze me later weer bezocht lag ik geïsoleerd op een badkamer. Mijn voortdurende huilen stoorde de andere kinderen op zaal. Na ruim een week adviseerden de nonnen mijn moeder om me weer mee naar huis te nemen. De brandwonden genazen, maar verder ging het niet goed met mij. Mijn moeder was nog steeds verontwaardigd: 'Helemaal onder de luizen'.

Mijn kleine oorlog is als het litteken op mijn voet. De getuigenis dat ik het heb meegemaakt zonder dat ik het weet.

Romeo E Giulietta

2009-11-25T23:44:00.026+01:00

Uw Kinderen zijn niet Uw Kinderen
Zij zijn de Zonen en Dochteren van het Verlangen
van het Leven naar zichzelf.

Zij Komen door U maar niet van U
En hoewel zij bij U zijn
behoren zij U niet toe.

U Kunt hen Uw liefde schenken
maar niet Uw gedachten.

U Kunt hun lichamen een tehuis bieden
maar niet hun Ziel.

Want hun Ziel woont in het huis van Morgen,
dat U niet kunt bezoeken
zelfs in Uw dromen niet

                                                           U kunt er naar streven als zij te zijn, maar
                                                           Probeer hen niet te maken zoals U bent,
                                                           Want het Leven gaat niet terug,
                                                           noch verblijft het bij Gister.

Deze woorden van Kahlil Gibran staan op de achterkant van de afgebeelde kaart. Dienah, een oudere vriendin, heeft ze in sierlijk (half blok, half aaneen) handschrift opgeschreven: Voor Sagita 14 september 1986. Het is de dag voor mijn verjaardag en ik ben ruim drie maanden zwanger van mijn jongste zoon.

***

'Mam,' vraagt David: 'Heb jij nog iets van Bert Thiecke?'

Mijn gedachten keren terug naar gisteren, toen David nog niet geboren was. Naar de stormachtige periode in mijn leven, waarin niets hetzelfde bleef. Tweede helft jaren zeventig, de tijd van demonstreren en praten is voorbij. We willen actie en zetten zelf de verandering in gang. Vormen werkgroepen, gaan aan de slag in wijken en buurten. Zelf werk ik mee in een wijkwinkel, een rechtswinkel en zet een gezondheidsproject op. Alles met doel om mensen kennis aan te reiken, ze mondiger te maken waardoor ze minder afhankelijk zijn van de bestaande hulpverlening en autoriteiten. In die periode leer ik bijzondere mensen kennen waaronder Bert. Terugkijkend, denk ik, dat we in dit proces zelf het meest veranderen. Mensen sluiten zich aan bij Bhagwan, homo's springen met bosjes uit de kast en vrouwen worden bewust ongehuwd moeder, waaronder ik zelf. In Een Verre en Hete Zomer verhaal ik over de rol, die Bert daarin speelde. Een paar jaar later is alles voorbij.

Bert wordt in de zomer van 1983 door zijn ex-vriend Stephen met een messteek in de hartstreek om het leven gebracht. Stephen neemt daarna een overdosis aan medicijnen in, afkomstig uit de huiartsentas van Bert.

'Twee Nederlanders dood in tent op camping in Italië,' kopten de kranten.

'Bert Thiecke?'

'Ja, ik moet dit blok voor school een korte documentaire maken.'

David volgt een opleiding voor filmmaker en wil nu – ruim 25 jaar later – daar een film over maken. Twee dagen lang keer ik mijn huis om. Op zoek naar sporen van Bert. Ik weet toch bijna zeker dat ik laatst, ook tijdens een speurtocht naar oude krantenknipsels, zijn rouwkaart nog in mijn handen heb gehad.

Verwachtingsvol trek ik iedere witte enveloppe met grijze rand uit de stapels nieuwjaarswensen, vakantie- en verjaardagskaarten, die ik in de loop der jaren trouw heb bewaard en die nog steeds wachten op een plaatsje in een album of toch maar de papierbak in.

Ik doorzoek zelfs de rode plastic Blogger box waarin de nalatenschap van moeder rust en constateer dat ik die bewaar-tic van geen vreemde heb. Krantenknipsels, kaarten, bidprentjes en ja veel rouwkaarten van ooms, tantes van mijn vader en van mijn broer. Onderin een bundeltje ouderwetse wensen, in fraai handschrift geschreven door een leerkracht en voorzien van mooie plaatjes, die wij als kind ter gelegenheid van een feest voor onze ouders plachten op te zeggen.

De rouwkaart van Bert vind ik niet. Alleen een kaart van zijn familie uit een plaats gelegen in het noorden van het land met dank voor de getoonde belangstelling. Ik begin er nu zelfs aan te twijfelen of ik wel ooit zo'n kaart heb ontvangen? Wat wist zijn familie over zijn leven hier? Over zijn vrienden, over mijn bestaan?

Ik realiseer me dat ik ben vergeten hoe oud hij was en heb moeite met het voor de geest halen van zijn gezicht; blond, lichte ogen, vermoedelijk lenzen, zachte uitstraling met soms een ironisch trekje om zijn mond. Echt scherp krijg ik zijn trekken niet. Ik heb hem nooit meer gezien. Bert is een van die mensen waar ik geen foto van heb.

In mijn dagboeken begin ik af en toe met een brief aan zijn familie. Vertel dat ik Bert mis en vraag om een foto, waarmee ik de herinnering aan hem levend wil houden voor mezelf en voor mijn kind. De laatste poging is gedateerd mei 1988. Aram is dan zes en David - inmiddels geboren - alweer ruim een jaar. Uiteindelijk heb ik nooit een brief aan de familie verstuurd.

Ons rest een zilveren bekertje met Aram's naam erin gegraveerd. Een geboorte geschenk van Bert en een aantal kaarten door hem aan ons verstuurd. Vanuit verschillende vakantieoorden zendt hij ons zijn lieve groeten en spreekt de hoop uit dat hij ons spoedig weer zal zien.

***

Tijdens mijn zoektocht naar 'iets' van Bert vind ik de kaart van Dienah. Uitgetypt vind ik de tekst minder indrukwekkend. Dat de ziel van mijn kinderen woont in het huis van morgen, waar ik ze niet kan bezoeken, blijft hangen.

David zit vol plannen. 'Mam!' Belt hij me op. 'Weet je wat ik ontdekt heb!'

'Nee.'

'Bert en Stephen waren in Verona. Ze bezochten daar de opera en weet je hoe de camping heette waar ze verbleven?'

'Geen idee.'

'Romeo E Giulietta!'

De dood van Jaap

2009-11-24T20:11:00.015+01:00

Ik zet zijn geschilderd portret op de bovenrand van de eiken boekenkast met de glas-in-lood deurtjes. Na de verhuizing heb ik het niet meer opgehangen. Ik vond het terug in een lade onder mijn bed. Een grijs laagje stof bedekt de gele en bruine okers, de gebrande siënna, omber en streekjes vermiljoen. Alleen zijn trui heeft de kleur van groene aarde.

Zacht blaas ik over het oppervlak. Mijn lippen beroeren zijn kin met het familiekuiltje, zijn wangen, smal voorhoofd en tenslotte zijn mond. Daarna wacht ik. Hoop ik nog altijd op een wonder?

Mijn broer Jaap verongelukte op de dag dat de kerkklokken beierden voor de begrafenis van een twintigjarige dorpsgenoot. Deze jongen had zich, in jeugdige overmoed, met zijn auto letterlijk in stukken gereden. ‘Niets aan af te leggen,’ had de begrafenisondernemer de geschokte ouders meegedeeld. De kist bleef gesloten. Het hele dorp treurde en Jaap was namens de jongerensociëteit naar een bloemist voor grafwerk gegaan. Hij had een zwarte krans, opgemaakt met witte aronskelken, uitgezocht.

In het voorjaar van 1971 woonde en werkte ik in Hilversum. Daarnaast volgde ik een opleiding VWO aan het Goois Avondlyceum. Drie avonden in de week pakte ik mijn boekentas en vergaarde alsnog de kennis,die ik in mijn jeugd had gemist.

Het was op een woensdagavond tijdens de natuurkundeles dat de conciërge aarzelend de klas binnenkwam. Hij wisselde fluisterend een paar woorden met de leraar voor het bord, die juist op het punt stond om ons de breking van licht door een prisma uit te leggen. De hand van de leraar met krijtje erin zweefde nog boven zijn hoofd, toen hij zich omdraaide en tegen mij zei: ‘mejuffrouw Vogelaar er is telefoon voor u.’

Met mijn blikken gefixeerd op het krijtje in de lucht cirkelden de woorden in mijn hoofd: er is telefoon voor u? Telefoon? Voor u?

Ik maakte geen aanstalten om mijn plaats te verlaten.‘Dat kan niet,’ antwoordde ik.

‘Echt er is telefoon voor u.’

Ik vroeg me af of hij wist dat zijn arm nog steeds omhoog stond? Dat het krijtje zinloos als een gedoofde sigaret tussen zijn vingers uitstak?

‘Wie zou mij hier willen bellen?’

‘Gaat u nou maar.’

Misschien moest ik het zeggen: meneer uw krijtje...

‘Het is een vergissing. Het kan niet. Niemand zal mij hier bellen.’

‘Toch wel. Er is telefoon.. U kunt hem opnemen in de gang.’

Het krijtje zakte omlaag. Eindelijk! .

‘Kom de conciërge zal u hem wijzen.’

Ik volgde de conciërge naar de gang waar in een hoek de hoorn op een plankje onder de telefoon op mij lag te wachten.

‘Ja hallo! Met wie?’.

‘ Ik ben het Jana,’ antwoordde mijn broer Dirk.’ Je moet naar huis komen!’

‘Naar huis komen! Ik zit midden in een natuurkunde les.’ Hoe haalde mijn broer het in zijn hoofd? Mij hier bellen en zeggen dat ik naar huis moest komen. Ik kon deze lessen helemaal niet missen.

‘Je moet komen Jana. Jaap heeft een ongeluk gehad.’

Jaap, een van mijn jongere broers had een ongeluk gehad? Jaap, die op voorhand iedere concurrentieslag die hij met Ward - zijn één jaar oudere broer – aanging verloor. Die vrede wilde stichten als zijn jongere broers Freek en Louis samen op de vuist gingen. Die onvermijdelijk de klappen kreeg omdat Freek en Louis zich vervolgens als één man tegen hem keerden.Die zichzelf gitaar leerde spelen. Die als basgitarist in een band twee jaar rondzwierf langs de Franse - en Italiaanse Rivièra en leefde... Leefde waarvan? Jaap zijn zakken waren altijd leeg. Regelmatig stopte mijn moeder hem een paar gulden toe: ‘jongen pas toch beter op je geld.’

‘Je lijkt wel gek! Van mij krijgt hij niets meer!’ Riep mijn vader.

‘Het komt wel goed moeder. Maak je over mij maar geen zorgen,’ antwoordde Jaap steevast.

Drieëntwintig jaar was hij nu.

‘O jee. Toch niet erg?’

‘Ja heel erg.’

‘Maar hij is niet dood hé? ’

‘Ja, hij is dood.’

‘Nee, dat is niet waar?’

‘Ja, wel.’

Het mes sneed overal doorheen. Kerfde mijn borstbeen. Trof mijn middenrif. Mijn maag kantelde als een scherpe steen in mijn buik, draaide zich om en om. Heen-en-weer slingerend als een schip op de golven van een woeste zee probeerde ik overeind te blijven. Niet toegeven. Niet overgeven. Ik moest naar huis. Ik moest naar Jaap.

Hilversum - Leidschendam. Een afstand van tachtig kilometer. Met hoge snelheid reed een medeleerling me naar huis. Spontaan had hij het aangeboden. In het donker op de snelweg probeerde ik me een voorstelling te maken. Jaap was dood. Door wat? Door wie? Waar? Was het wel een ongeluk? Hij kon zo mistroostig voor zich uit zitten staren. Hij zou toch niet... ? Jaap was niet echt gelukkig met het burgerlijke leven dat hij na zijn terugkeer uit het buitenland moest leiden. Alleen als hij in de weekeinden mee kon spelen in een band leefde hij even op. Aangekomen in ons ouderlijk huis trof ik mijn broers, zus en andere familieleden met rood opgezette ogen.

Mijn ouders zaten in de hal van het ziekenhuis, waar Jaap naar toe was gebracht. Aan elkaar vastgeklemd op een houten bank stram tegen de muur. Was er één of waren er twee uur verstreken?

Eindelijk kwam een dokter in hun richting lopen: ‘Meneer en mevrouw Vogelaar?’

‘Ja,’als een man stonden ze op.

‘Helaas hebben we weinig voor uw zoon kunnen doen.’

Niets kunnen doen? Waarop hadden ze dan al die tijd gewacht? Niet begrijpend gingen ze met hem mee. Liepen door eindeloze gangen die grijzer en grauwer werden. In het mortuarium sloeg de arts het laken terug dat over een stille gestalte op een brancard was uitgestrekt: ‘is dit uw zoon Jacob?’

‘Jaap!’ Het klonk als uit één mond.

Hoe vaak heb ik daarna in mijn gedachten die laatste rit samen met mijn broer gereden? Ben ik na z’n werk naast hem in de kleine mini gestapt?

Diept zijn gezicht uit mijn herinnering op. Kijk ik naar de witte lok haar op zijn voorhoofd die fel afsteekt tegen zijn donkerblonde haar. Een stukje huid zonder pigment. Daar was hij mee geboren. Op zijn buik had hij nog een veel grotere plek. ‘De verf was op toen vader en moeder eindelijk aan jou toe kwamen,’ plaagden wij hem.

Zie ik zijn smalle handen het stuur dan naar links, dan weer naar rechts trekken: de wielen in de richting van de provinciale weg draaien die dwars door ons dorp loopt.

Bijna een jaar nu heeft hij zijn rijbewijs. Blij en trots dat hij voor iemand wat kan betekenen geeft hij gehoor aan ieder verzoek om een lift.

‘Jaap, ik heb de bus gemist. Kan je me even brengen?’

‘Jaap, we willen graag even bij Tante Annie op visite. Zou je ons vanavond daar op willen halen?’

‘Jaap, ik heb zoveel bagage zou jij me naar mijn kamer willen brengen?’

‘Jaap, het is zulk slecht weer. Wil je ons even naar de kerk rijden?’

Jaap zijn bruine ogen glunderen. Zijn plaats in de hiërarchie van ons ouderlijk gezin is door de auto aanzienlijk gestegen.

Om de paar minuten rijdt het verkeer op de andere baan ons in kleine files van drie, vier auto’s tegemoet. Een paar kilometer verderop wordt er aan de weg gewerkt. We naderen ons dorp. In de verte doemt het huis op van de familie Poel dat door zijn ligging in een bocht ons het zicht op de weg ontneemt. Ik verheug me erop. Eenmaal door die kromming strekt het landschap van mijn jeugd zich voor mij uit. Links en rechts boerderijen. Ophaalbruggen. De vaart waarin we zomers visten en waarop we schaatsten in de winter als het vijf nachten stevig gevroren had. De weilanden. De schapen met hun lammetjes. Het scheve huis waar Jaap als enige geboren is.

Het oude huis bestaat niet meer: te diep verzakt, te nat en te weinig comfort biedend, is het tot de grond toe afgebroken. Vader en moeder zijn met hun nog thuiswonende kinderen naar een doorzonwoning in de dorpskern verhuisd. Een hoekhuis met grote tuin en slaapkamers. Droog en ruim, maar er is geen planken zoldervloer met kieren en kwasten waarop ik mijn voeten neer kan zetten zonder ze te laten kraken.

Nog even en we zijn thuis. Jaap stuurt zijn kleine auto de bocht in. Op de linker weghelft komen een aantal auto’s ons tegemoet rijden. Twee vrachtwagens en...

‘Pas op Jaap! Kijk uit! Die gek in die stationcar haalt die laatste vrachtwagen in. Remmen Jaap hij zit op jouw helft! Harder Jaap straks knallen we erbovenop!’

In mijn verbeelding hier aangekomen, verlaat ik zijn auto. Alleen mijn broer Jaap verongelukt. Remsporen laten zien waar in de bocht de wielen van de mini in de berm langs de weg glijden. Waar Jaap vecht voor zijn leven. Hij uit alle macht stuurt om de auto weer op de weg te krijgen. Zijn voet van het rempedaal schiet. Hij de controle over de auto verliest. Deze zwenkt terug de weg op. Botst boven op een tegenligger met twee passagiers.

Ik probeer de klap te voelen waarmee zijn voorhoofd tegen de ruit aan knalt. Ik kijk naar zijn witte lok die langzaam roze kleurt. Minutenlang lig ik met ingehouden adem stil op bed.

Jaap werd nog diezelfde week op zaterdag begraven. De dag ervoor gaf justitie zijn lichaam vrij. Als slachtoffer van een verkeersdelict waarvan de dader was doorgereden, hadden ze zijn kist verzegeld. Om beurten keken we naar Jaap door het raampje dat in het deksel zat. De broeder in het ziekenhuis had gelijk: ‘eigenlijk weinig aan te zien. In huis was het bijna een vrolijke boel. De huisarts had een grote pot met valium tabletten voorgeschreven, waar we allemaal gretig van snoepten. Moeder huilde en lachte tegelijkertijd terwijl ze zei: ‘nu staat die jongen de hele nacht alleen in de kerk terwijl ik hem er anders met geen stok naar toe kon slaan.’

Op het altaar speelden jonge mensen popmuziek. Jaap zijn rood gelakte en met witte rand afgewerkte basgitaar stond onberoerd tussen hen in. ‘Blowing in de Wind,’ zong de hele gemeenschap toen we Jaap aan het einde van de mis naar het kerkhof brachten. Jaap werd bijgezet in het graf waar drie dagen eerder de twintigjarige jongen was begraven.

De zondag erna keerde ik terug naar de begraafplaats. Het graf was toegedekt. De bloemstukken van de jongen en van Jaap lagen innig vermengd op de vers omgekeerde aarde. In het midden prijkte de zwarte krans met aronskelken.

Wateren- slot

2009-10-07T02:08:00.019+02:00

We wonen weer in onze eigen huizen, terug in de intimiteit van het moderne Westerse gezin. Zondagavond, na het verorberen van wat was overgebleven van de barbecue, zwaaiden de meesten af. Kinderen moesten de andere dag weer naar school en het werk wachtte. De achterblijvers ruimden op, verzamelden vergeten spullen en dronken een laatste glas bij het smeulende vuur.

We hebben, om het naar het boek van John Cleese en Robin Skynner te zeggen, onze familie weer voor twee jaar overleefd. Een weekend lang tezamen in de traditie van onze ouders, werden we weer de kinderen die we ooit waren. Tijdens mijn studie psychologie aan de Universiteit van Utrecht merkte de docent Wim Zwanikken in zijn college eens op: 'maak niet uit wat je in je leven allemaal geleerd en gedaan hebt, terug in de ouderlijke setting ben je gewoon weer de jongen die tot zeven jaar in zijn nest piste.'

Terug naar de roots met al onze kinderen en kleinkinderen, ze kennis laten maken met de vanzelfsprekende vertrouwdheid van het leven in een grote familie. Ze de ervaring meegeven dat ze ergens bij horen zonder dat ze er iets voor moeten doen. Geboren zijn is genoeg.

Een kop vol roestbruine krullen, rent de eerste dag een kind op me af. Het is de driejarige kleinzoon van mijn broer in Brazilië. Twee jaar geleden kon hij nog niet lopen en was nog helemaal kaal. Zijn hoofd achterover in zijn nek, kijkt hij me met grote donkere ogen aan: 'Ik ben Mees. Wie ben jij?'

'Wie denk je dat ik ben?'

Een korte observerende blik: 'Een Oma!' En weg is hij weer, op zoek naar nieuwe gasten. 'Ik ben Mees! Ik ben Mees!' Hoor ik hem achter me roepen.

In 2000 bewonderde ik in Parijs een bewegend kunstwerk van Jean Tinguely toegelicht met de woorden: ´Het is niet de tijd, maar de mensen die voorbijgaan.´ Ik moet daar vaak aan denken als ik kinderen in sprongen ouder zie worden. Zo loop je nog achter een kinderwagen, vanwaaruit ze je met tandeloze mond toelachen. Zo zitten ze in de achterbak van de truck waarmee je met zijn allen naar een viswedstrijd rijdt en lachen ze je uit.

Daar doen we het voor. Dat straks, als de monden van de tweede generatie stil zijn gevallen, deze kinderen verhalen vertellen aan hun kinderen, aan hun neefjes en nichtjes. Dat ze slap liggen van het lachen bij de herinnering alleen. Dat ze foto´s opzoeken of de filmpjes laten zien van hun ouders, ooms, tantes en grootouders en wijzen: ´Kijk, dat is mijn Opa en dat ben ik boven op zijn rug.'

Wateren-3

2009-10-02T17:27:00.023+02:00

Heel Nederland heeft de afgelopen dagen redelijk tot mooi weer, behalve Noord Nederland. 's Morgens bij het opstarten van de computers kijken groot en klein teleurgesteld naar de brede band regen die precies boven Wateren drijft. Tja, wie organiseert er nu ook een familie weekend in Wateren? Wij dus.

Vandaag, de derde dag, hebben we een viswedstrijd op het programma staan. In een extra attentie hebben we iedereen die over een visakte beschikt gevraagd om deze mee te nemen en ook om vooral het visgerei niet te vergeten. Gelukkig trekt de lucht met het middaguur open en een flink groep vertrekt naar een grote visvijver in de buurt van Diever. Het vissen zit in ons het bloed. Bijna jaloers kijk ik naar de geavanceerde uitrusting waarmee de tweede en derde generatie een plaatsje bij het water zoekt.

Mijn kinderhanden boetseren een plukje deeg om het vishaakje heen. Vissen zijn slim, een kleine glinstering van het haakje en ze zwemmen met een lange neus om mijn simmetje heen. Het is een echte weerhaak, geen speldenknop waar de vissen zo weer van af glijden. Gelukkig dat moeder wat geld wilde missen voor een haakje en een paar loodjes. De hengel heb ik zelf gemaakt. Van een tuinder uit de buurt kreeg ik een bonenstaak. De rest bestaat uit zwart garen en een kurk doorboord met een kaalgeknipte kippenveer.

Ik zit met afgezakte kniekousen op de schoeiing aan de kant. Mijn schoenen bungelen vlak boven het water van de vaart die voor ons huis langs stroomt. De stok is zwaar en met moeite weet ik mijn dobber een paar meter ver de vaart in te werpen. Daar waar ik verwacht dat de vissen zullen bijten. In de sloot zwemmen voorns, baarzen, snoeken, zeelt en er zit ook paling. Wij - mijn broers en ik – vangen meestal voorntjes of baarzen, die we daarna zelf schoonmaken en bakken op het fornuis dat vader achter het huis heeft gemetseld. In huis wil moeder het niet hebben, ze houdt niet van vis.

Op de foto boven vist vader in diezelfde vaart en er zwommen niet alleen vissen. In de zomer namen ook wij, de kinderen, er een duik om ons wat op te frissen. Alleen die vaart was ook de plek waar iedere zaterdag een oude wasketel, nog goed om huisvuil in te verzamelen, werd leeg gekieperd. Met als gevolg dat regelmatig een van ons, hevig bloedend uit een enorme jaap in een voet naar huis toe hinkelde om zich te laten verbinden. Dit alles is van voor gemeentelijke verordeningen, reinigingsheffing en vuilniswagens.

Wat rest zijn slechts verhalen. Hoe we elkaar treiterden door onze dobber in de buurt te manoeuvreren van iemand waarbij de vissen kennelijk wel wilden bijten. Hoe mijn broer, de driftige pater, de zondagsrust in ons gezin ernstig verstoorde door mijn zus letterlijk aan de haak te slaan. Hoe vader op zijn vrije dag weer met een kind achter op zijn bagagedrager, naar de dokter in het naburige dorp fietste om het kreng uit haar kuit te laten snijden.

Vandaag blijft alles rustig. De vissers turen naar hun dobbertjes. Anderen liggen lui in het gras en ik kijk nog even in het bakje met bewegende maden.

Wateren-2

2009-09-21T23:30:00.019+02:00

Terugkijkend vind ik het moeilijk om dat te beschrijven wat zo'n weekend boeiend maakt. Een schoonzusje constateert bij het het vertrek: ' Een heerlijk weekend met veel persoonlijke vrijheid.'

De voorwaarden: een locatie in mooie omgeving en voldoende eten, hapjes en drank. Een paar vaste punten als: ontbijten tussen acht en tien , vanaf half vijf borrelen en op zaterdag een barbecue.Verder wat vooronderzoek naar evenementen in de buurt, waar je een fiets kan huren en een paar mensen die bereid zijn om een wandel- en fietstocht te organiseren. Voor de rest rotzooit iedereen maar wat aan. Een huifkar vol kinderen met hun ouders maken het zich moeilijk met een dwars liggend paard. De jongelui springen bij elkaar in de auto en verdwijnen richting zwemparadijs, de ouderen stappen op de fiets of maken, zoals ik een wandeling. Mijn broer – opa geworden van de jongste telg – heeft de leiding. Hij kiest voor een wandeling door de Kale Duinen midden in het Drents-Friese Wold.

Iets ondernemen met mijn familie in groepsverband vergt veel van ieders geduld. Sowieso neemt het nogal wat tijd voor duidelijk is wie er allemaal meegaan en wie met welke auto mee rijdt. Is die hobbel genomen, dan is het wachten op vooral de vrouwen die nog even naar het toilet moeten. Als je denkt dat de groep compleet is, ontdekt er altijd wel een dat hij of zij nog iets vergeten is; een tas of paraplu of iets dergelijks. Deze keer moeten we extra lang wachten omdat op moment van vertrek er plotseling een fotosessie gehouden moet worden. Achteraf begrijpelijk, de familiereünie brengt ook hele gezinnen bij elkaar en is bij uitstek een gelegenheid om weer eens samen op de foto te gaan. In dit geval moet de foto nog diezelfde middag geshopt, afgedrukt en van een lijst worden voorzien zodat hij 's nachts om twaalf uur als verrassing aan de dan jarige moeder kan worden gegeven.

De wachtenden op de parkeerplaats weten niets van dit hogere doel. Ze hangen zuchtend aan openstaande portieren. De kersverse Oma raakt geagiteerd. Baby Adrian dreigt in huilen los te barsten. Hij vindt alles goed. Gaat van arm naar arm. Wordt door iedereen bewonderd en observeert ons op zijn beurt met klinische blik. Zet hem echter niet in een stoeltje van een stilstaande auto.

Gelukkig komt de stoet auto's toch nog in beweging en na een paar kilometer wordt hij overgeheveld in een kinderwagen. Heuvel op heuvel af. Dwars door de zandverstuiving. Afwisselend geduwd of getrokken door ooms, tantes, neven en nichten, die hem als een kudde olifanten omringen.

Dat we allemaal ooit zo als een prins of prinses zijn rondgereden en er niet eens een herinnering aan over hebben gehouden. Misschien om ons te behoeden; niet iedereen wacht een gouden koets.

Wateren - 1

2009-09-20T11:48:00.013+02:00

Vrijdagmiddag haalt mijn neef me op. De auto waar ik aanvankelijk met mee zou rijden zit afgeladen vol met boodschappen en kinderen. Gelukkig past mijn bagage nog net naast de muziektoren. Sjors zal de muziek verzorgen. Nee geen CD's, we zitten inmiddels in het tijdperk van de mp3's. Veel muziek in kleine verpakking en wat de oude lullen muziek betreft; Pa heeft nog wel wat uit de jaren zestig. Ik bedenk me nu, dat ik niet een nummer van de Rolling Stones heb gehoord. Al snel staan we in een file en de Tomtom laat zien met blauwe streepjes dat het nog wel even kan duren. Halverwege Utrecht – Zwolle belt mijn jongste zoon dat hij op het station Steenwijk staat en of we hem kunnen halen. Jammer het stond wel in de laatste brief aangekondigd, maar ja niet aan een file gedacht. Gelukkig is er in de buurt een winkelcentrum en daar kan hij zich meestal goed vermaken. Voorbij Zwolle schiet het op, mooie luchten, stortbuien en glanzende paarden, die in de passerende weilanden ongestoord door grazen.

Niet alleen wij stonden in een file. Het hele programma is vertraagt. Langzaam druppelt de een na de andere afsplitsing van vaders en moeders liefdesleven binnen. Het duurt even voor ik ze allemaal van de meest passende slaapplaats heb voorzien. We hebben dit keer een nieuwe locatie en nog wel verdeeld over twee huizen wat het er niet gemakkelijker op maakt. Uiteindelijk beslist de muziek die lang gespeeld moet kunnen worden zonder de kleintjes in hun slaap te storen.

De boom wordt hoe langer hoe dikker...

2009-09-02T04:56:00.007+02:00

zong ik als meisje op het schoolplein samen met de andere kinderen. Hand in hand vormden we een lange ketting. Het eerste kind vastgeklemd aan de stam van de boom, draaiden we in een lange sliert er omheen. Sloten steeds een nieuwe rij kinderen in tot we allemaal met armen, die bijna uit de kom werden getrokken, stijf tegen elkaar gedrukt tot stilstand kwamen.

Het lijkt op het verhaal van mijn vader en moeder. Ooit kropen ze samen, dol verliefd, met zijn tweeën in een nestje, kregen een rij kinderen die op hun beurt uitvlogen en met hun lief een eigen nestje begonnen, zelf kinderen kregen die...en zo gaat het maar voort.

Mijn ouders liggen al lang op het kerkhof achter de kerk. Ze zijn zich niet meer bewust van wat ze teweeg brachten. Het ouderlijke huis waar we iedere zondag naar terugkeerden is gesloten. Moeder schenkt geen drankjes meer, deelt geen broodjes en soep uit. Rond kruipende kinderen en speelgoed zijn van de vloer verdwenen. Vader zit niet meer in zijn luie stoel.

Ergens tweede helft van de jaren negentig begonnen de kleinkinderen erover. Ze misten de zondagse gezelligheid en herinnerden zich mijn vijftigste verjaardag. De hele familie op de boot voor een weekendje Vlieland. Fietsen door de duinen, het wad op, volleyballen, barbecueën en 's avonds spelletjes met een drankje. Waarom we dat niet nog eens deden? En zo is het gekomen. Komend weekend is het weer zover; we houden dan voor de zesde keer ons tweejaarlijks familie weekend. Het Fries Drentse Wold is dit keer ons doel. Vrijdag komt een kleine volksverhuizing op gang, vanuit alle hoeken van Nederland maken familieleden zich klaar voor de grote trek. De oudste bijna 74, de jongste vijf maanden gaan we elkaar een heel weekend in de weg zitten. We schenken nu zelf een drankje in, delen broodjes uit, maken soep en nog veel meer.

Mexicaanse griep

2009-08-09T02:05:00.020+02:00

De naam Mexicaans heeft men laten vallen. De griep heet nu gewoon 'nieuwe influenza A'. Nieuwe verwijst naar de oude variant, die in de tweede helft van de jaren vijftig half Nederland – ik dus ook – in bed deed belanden met de diagnose: A-griep. A afkomstig van Aziatisch en in zijn DNA nog verwant aan de Spaanse griep uit 1918.

De griep die als een stofkam door de Europese bevolking heen trok en wereldwijd miljoenen slachtoffers maakte, onder hen een toen 26-jarige broer van mijn vader. Ome Jan was amper zes weken getrouwd en zijn bruid werd al weduwe. Tante Marie bleef alleen achter op de grote boerderij in Wassenaar. Gelukkig had het Rijke Roomse Leven het gezin van mijn vader van veel jongens voorzien en nog geen jaar later huwde mijn tante met mijn ome Koos. Ondanks dat hij haar acht zonen en twee dochters schonk – wat in onze familie een soort van blauwdruk is -, treurde ze haar hele leven over het verlies van haar geliefde. Een andere broer van mijn vader overleefde weliswaar de Spaanse griep, maar veranderde voor de rest van zijn leven in de gek van de familie. Ome Dries was de man, die in de winter met drie jassen aan, pet diep over zijn oren en met de kachel tussen zijn benen, verkondigde dat wij het misschien niet wilden geloven, maar dat hij barstte van de hitte. Ome Dries kon je wijsmaken dat de peuken, die een neef 's avonds stiekem in de aarde van de tuin plantte, sigaren waren die daar 's nachts groeiden. Later verdween hij uit mijn beeld, werd een oom ergens ver weg in een gesticht, af en toe bezocht door mijn ouders, ooms en tantes na een urenlange reis. Uiteindelijk stierf hij 77 jaar oud in de Sint Bavo in Noordwijkerhout.

Zijn zakgeld werd verdeeld onder zijn broers en zussen. Op de een of andere manier ben ik in het bezit van zijn portemonnee gekomen met als enige inhoud een cent geslagen in 1941 onder Duits beheer. Die cent heb ik altijd bewaard.

Ik ben geen liefhebber van griep, zeker niet als er Spaans bij wordt gesproken. Ik volg heel alert alle berichten over de verspreiding van het nieuwe virus en de maatregelen die de regering op advies van het RIVM denkt te nemen. Het virus treft vooral jonge mensen en met twee zonen van 22 en 27 jaar heb ik bedacht dat, ik het idee van een overwintering in Spanje beter kan laten vallen. Ik wil in de buurt zijn als mijn jongens vechten voor hun leven, hen aanmoedigen om zich voor eens en altijd te ontdoen van die Spaanse parasiet.

Gelukkig speelt het drama zich alsnog ver weg af van onze dagelijkse beslommeringen. Ik ben druk in de weer, samen met mijn jongste zoon om zijn nieuwe studentenkamer in Breda bewoonbaar te maken. Op naar de Gamma en met liters muurverf en andere help je zelf attributen weer terug met het openbaar vervoer. Mijn zoon kreunt en steunt: 'ik voel me niet lekker'.

'Niet zeuren, doorgaan', ik stop hem de verfroller in zijn hand en de eerste muren worden van een nieuw kleurtje voorzien. Het is warm, mijn zoon klaagt: 'mijn keel doet zeer.' Mijn verdere vragen beantwoordt hij met een knikje of schudden van zijn hoofd. Als we 's avonds om elf uur weer terug in Utrecht zijn slaat de thermometer 38.6 uit en hoor ik dat bij de vriendin van een huisgenoot Mexicaanse griep is vastgesteld. Een telefoontje de andere dag met de huisarts maakt duidelijk dat de klachten overeenkomen met de Mexicaanse griep. De GGD hoeft niet gewaarschuwd, tamiflu is rommel en als mijn zoon zich erg beroerd voelt mag hij een paracetamol nemen. Verder krijgen we het advies om ons een beetje te isoleren van de rest van de goegemeente.

We leven al weer een paar dagen verder, de koorts opgelopen tot 39.1 is bijna terug op normaal niveau. Mijn zoon kucht wat rond en is wat slapjes, maar heeft het monster verslagen zonder ook maar één paracetamol.

Ik ben wat verward. Herinner me de A-griep, mijn holle ogen en dunne slappe benen na een week hoge koorts en dan die griep in de krokusvakantie van 1994; geen kind meer in de klas en wij allemaal ziek in bed. Een filmploeg van de NOS kwam alles verslaan en een dag lang speelden we een hoofdrol in het journaal.

Een Rijk Rooms Leven

2009-07-26T02:32:00.018+02:00

Deze foto is gemaakt in 1955, kort voor het vertrek van mijn broer naar Brazilië.

Een broer in Brazilië is ook de titel van een boek door Bep Vuijk (1905-1991) geschreven. Ik heb het boek ooit in mijn bezit gehad, maar het weggegeven of kwijtgeraakt. Steeds als het gedachtegoed van een boek mij boeit, wil ik dat graag delen met anderen, wat vaak tot lege plekken in de boekenkast leidt.

Zestiger jaren vorige eeuw, bezoekt Bep haar niet geheel onbemiddelde broer in Brazilië. In het boek verhaalt ze over deze reis en geeft ze haar visie op de toen actuele ontwikkelingen in dat immense land: Brazilië is binnen, maar er staan er veel buiten, schrijft ze in een voorpublicatie in 'Vrij Nederland' van 18 mei 1968.

Hoewel ik altijd veel belangstelling heb gehad voor de (politieke) ontwikkelingen in Brazilië – ik was een echte fan van Dom Hélder Câmara, de rode bisschop - trok vooral de titel mijn aandacht.

Het Rijke Roomse Leven; we dronken het samen met de melk uit moeders borst. Buiten die context zouden de laatste vijf kinderen niet geboren zijn. Ik - het vijfde kind - ben een twijfel geval. Nu vormden we, zoals op de foto is te zien, een groot gezin met veel jongens. Telkens als een van hen op het punt stond om de basisschool te verlaten, klopte er een Pater Karmeliet op de deur. Eén van hen vertelde mijn moeder gekscherend: 'je hebt acht jongens, vier ervan zijn voor ons.'

Inderdaad verdwenen vier van mijn broers naar het klein seminarie in Zenderen. Niet allemaal voltooiden ze hun opleiding, maar het gaf wel een tweedeling in het gezin. Enerzijds waren er de studentjes, die - ver van huis - als eerste in nieuwe kleren werden gestoken of van schoenen voorzien en anderzijds waren er de jongens, die op de ambachtschool een beroep leerden en afwachtten of er voor hen nog een nieuwe broek af kon. Soms liepen de spanningen hoog op, gingen ze met elkaar op de vuist en maakte de ene broer de ander uit voor: 'vuile vieze pater!' Meestal was de solidariteit groot.

Ik vraag me wel eens af hoe de kinderen uit ons gezin zich ontwikkeld zouden hebben als er geen Rijk Rooms Leven geweest was? Als er geen invloed van Paters was geweest waardoor een deel van de kinderen konden doorleren: hun hersens gingen gebruiken, naar een vreemd en ver land vertrokken? Nieuwe ideeën en mogelijkheden het gezin binnen brachten?

Op dit moment scan ik de blauwgekleurde brieven in; flinterdun papier, porto 25 cent, die mijn moeder aan Mijn broer in Brazilië schreef . Alleen de brieven van na zijn vertrek november 1955 tot en met de jaren zestig zijn bewaard gebleven. Brieven waarin ze het opgroeien van haar gezin met kleine en grote zorgen tot leven brengt. In het midden van de woonkamer zit ze aan tafel in het licht van de lamp. Daar schrijft ze bijna wekelijks aan dat ene kind.

Uitvergroot op mijn computerscherm lees ik het vertrouwde handschrift waarin ze mijn broer, bijna als naar een vriend, vertelt over alles wat haar bezig houdt!

honder jaar geleden

2009-07-17T21:50:00.029+02:00

Dit weekend is het honderd jaar geleden dat de vereniging voor harddraverij in mijn geboortedorp is opgericht. 1909 is ook het jaar dat mijn moeder is geboren.

Moeder in 1938 met haar twee oudste kinderen. Op weg naar de harddraverij en de erbij behorende kermis.

Moeder in 1954 met haar twee jongste kinderen reeds gearriveerd op het kermisveld.

Mijn eerste foto

2009-07-07T16:14:00.015+02:00

Belichtingstijd heb ik mijn virtuele plekje in de ruimte genoemd. Godzijdank was deze titel nog vrij, want ik vind hem zo toepasselijk. Echt een vlag waaronder ik alles uit kan stallen wat ik de moeite van het memoreren waard vind.

Mijn eerste foto maakte ik ergens tweede helft jaren vijftig met de Agfa-klak van moeder. Heel bijzonder, bedenk ik nu, dat zij; de vrouw van een arbeider en moeder van tien kinderen, zich een fototoestel veroorloofde! Ik veronderstel dat het vertrek van één van mijn broers haar tot deze stoutmoedige daad heeft gedreven. Zeventien jaar oud vertrok hij onder de bescherming van een pater karmeliet naar Brazilië om daar de priesteropleiding af te ronden, die hij in Zenderen begonnen was. Toevallig of misschien ook niet verscheen verleden jaar bij Prometheus een boek van Marcel Haenen 'Tien paters op Gods grote akker', dat het leven van de laatste lichting Nederlandse missionarissen in Brazilië beschrijft. Hoewel mijn broer bij de voorlaatste lichting zat hebben ze ook gebruik gemaakt van de brieven die hij in die jaren naar ons ouderlijk huis schreef.

Terug naar de Agfa-klak met het geel gekleurde rolletje, dat je eerst los moest peuteren waarna het nog een hele toer was om het begin in het gleufje van het toestel te plaatsen. Had je geluk - lag je rolletje niet als een uitgewaaierde rol WC-papier op de grond en overleefde het ook het eruit halen - dan ontving je na ongeveer een week, acht foto's met de afmeting van de negatieven, namelijk zes bij negen centimeter. Ik heb er nog heel wat in mijn bezit.

Niet toevallig dat het object van mijn allereerste foto een groepje kinderen is: mijn twee jongste broers en drie buurkinderen. Kinderen vormen, ook nu nog, een belangrijk onderwerp binnen mijn fotografie. Kinderen van mijn broers, zus, neefjes, nichtjes, kinderen van vrienden; ik heb er heel wat voor mijn lens gehad voor ik zelf moeder werd.

Terugkijkend naar de foto zijn het niet de kinderen, maar het interieur dat me verrast. De kinderen zitten in en op de leunstoel waar vader na het eten even een dutje in deed. Het aquarium waar hij woest op bonkte omdat de vraatzuchtige maanvissen het kroost van de guppy's of neontetra's voor zijn ogen opaten. De Fuchia in de vensterbank, het pluche tafelkleed. Ik vraag me af waar de courantenhanger aan de muur gebleven is. Zeker net als de kopergravure bij de verhuizing door de hulp bij het grofvuil gezet. Ik probeer de boeken aan hun kaft te herkennen. Onderin liggen stapels prismaboeken. Bovenin staan boeken als: Bittere vrijheid, over het drama van de mannen die na de oorlog in Russische gevangenschap raakten. Jaren later naar huis terugkeerden, waar ze vrouw en kinderen van zich vervreemd vonden. Een ander boek: Dorothea's heerszuchtige liefde is me ook altijd bij gebleven. Misschien omdat mijn overgrootvader door zijn vader, een rijke herenboer, is onterft nadat hij met mijn overgrootmoeder (beneden zijn stand) trouwde. Dorothea begint als meid op een grote herenboerderij, maar als ze sterft heeft ze alles in haar bezit. Lekker puh!

De kamer lijkt schever dan hij in werkelijk was. Ik heb de foto niet helemaal recht genomen. Die kamer met zijn uitzicht op het weiland ernaast! In de zomer, het raam wijd open, speelden wij daar en reikte moeder ons de boterhammen aan.

De kinderen zijn er nog. Het huis is verdwenen, de kamer biedt geen uitzicht meer.